Je loopt door een straat die je goed kent. De ene dag voelt alles vertrouwd en aangenaam. Je hoort vogels, ziet licht op een gevel en groet iemand. Een andere dag ben je bezorgd. Dezelfde straat voelt kil; een voorbijganger die niet teruggroet lijkt je af te wijzen. Wat er verschijnt, is telkens een hele wereld, met een eigen sfeer en betekenis.
Dioramics onderzoekt hoe zulke levenswerelden ontstaan en veranderen. Het begint bij iets waar je niet ver voor hoeft te zoeken: hoe het leven zich nu aan je voordoet.
De stroom van beleving
Terwijl je dit leest, verschijnen woorden, geluiden, lichamelijke gewaarwordingen, gedachten en gevoelens. Misschien herken je iets. Misschien vind je het onzin. Misschien denk je aan wat je straks nog moet doen. Ook dat hoort bij de beleving.
We kunnen daar afzonderlijke dingen in onderscheiden, maar we treffen ze niet aan als losse pakketjes. Een geluid roept een herinnering op, een gedachte brengt spanning mee, een gevoel verandert hoe een zin binnenkomt. Het ervaren gaat door. Wanneer we spreken over een afzonderlijk ‘moment’, bakenen we iets af binnen die stroom.
Ook het interpreteren maakt er deel van uit. De gedachte ‘hij negeert mij’ verschijnt samen met wat je ziet en voelt. Er staat geen uitlegger buiten het ervaren die er achteraf betekenis aan toevoegt.
Hoe een wereld betekenis krijgt
Stel dat iemand kort tegen je zegt: ‘We moeten praten.’ Je buik trekt samen. Heb je iets verkeerd gedaan? Komt er slecht nieuws? Dan blijkt die persoon je hulp te willen bij een verrassing. Je ontspant en de hele situatie krijgt een ander karakter.
Er verandert meer dan een mening over één zin. De ander verschijnt anders, je lichaam voelt anders en wat je verwacht verandert mee. Wat daarnet dreigend was, wordt iets waar je misschien plezier in krijgt.
Met levenswereld bedoel ik die samenhang van wat verschijnt en hoe het ertoe doet. Mensen, dingen, herinneringen, verwachtingen en het gevoel van jezelf horen daarin bij elkaar. Vaak valt die samenhang nauwelijks op. Zo is de wereld gewoon — totdat er iets verschuift.
Waarom ‘dioramisch’?
De naam verwijst naar een diorama: een opstelling waarin licht, onderlinge verhoudingen en een gezichtspunt samen een wereld laten verschijnen. Denk aan een kijkdoos. Een paar eenvoudige materialen kunnen, zodra je kijkt, een landschap worden waarin je even opgaat.
Dat beeld helpt me aandacht te geven aan hoe een wereld als geheel verschijnt. Een verandering in stemming, verwachting of aandacht kan een vertrouwde situatie ingrijpend veranderen. De vergelijking met een diorama is daarbij een hulpmiddel; ook die vergelijking verschijnt binnen de beleving die we proberen te begrijpen.
En non-dualiteit?
Soms wordt het ervaren beschreven alsof er een afzonderlijk ‘ik’ tegenover een buitenwereld staat. Dat gevoel kan ook naar de achtergrond verdwijnen of wegvallen. Zien, horen, denken en voelen gaan verder, terwijl het minder vanzelfsprekend wordt dat daar een afzonderlijke eigenaar achter zit.
Hier ligt mijn verwantschap met non-dualiteit. Ik sluit aan bij een benadering die ruimte laat om zulke beschrijvingen te blijven onderzoeken. Een ingrijpende verandering in het ervaren hoeft niet te betekenen dat daarmee de uiteindelijke waarheid over de werkelijkheid is ontdekt.
Ook de overtuiging ‘nu zie ik hoe alles werkelijk is’ maakt deel uit van de stroom. Dioramics vraagt hoe zo’n overtuiging een levenswereld vormgeeft, en wat daarin vanzelfsprekend of juist onzichtbaar wordt.
Zelf opmerken
Je hoeft hiervoor geen bijzondere ervaring op te zoeken. Misschien merk je vandaag al dat een gesprek, een wandeling of een bericht je hele wereld even van kleur doet veranderen.
Wat verschijnt er dan? Wat voelt zeker? Wat verwacht je? En wat gebeurt er wanneer die zekerheid verschuift?
Dat zijn de vragen waarmee Dioramics begint.
Dioramische analyses van een viertal levenswerelden.
- Een alledaagse, praktische leefwereld
- Natuurwetenschappelijk
- Spiritueel / new age
- Radicaal non-duaal
Voor de filosofische grondslagen van Dioramics lees verder op Dioramics: filosofische grondslagen.