start section

wide open windows

Berichten over waarheid en verbeelding.

Zen en de kunst van het motoronderhoud
boek filosofie zen

Zen en de kunst van het motoronderhoud

Dit boek van Robert Pirsig werd besproken in een werkgroep over epistomologie, waar ik deel van uitmaakte. Ik ben er weken mee bezig geweest. Een absoluut prachtig boek! Het verhaal bestaat uit verschillende lagen, waaronder:

  • een reisverslag;
  • een autobiografie van Pirsig's alter ego, de Phaedrus persoonlijkheid;
  • de relatie tussen een vader en een zoon;
  • de passie voor motorrijden en het werken met zo'n machine;
  • manieren van zijn en kennen zoals 'hip' en 'square' en 'klassiek' versus 'romantisch', vloeiend door het leven gaan of vastzitten in beperkende denkpatronen en praktijken;
  • en een verhandeling over een speciale, monistische filosofie, waarin niet het bewustzijn, de materie of een mengsel de primaire substantie is, maar "Kwaliteit", de "ouder" van subject en object, de maat van alle dingen.

Het hele boek is een soort handleiding voor een kwaliteitsvol leven. Zen en de Kunst van het Motoronderhoud dwingt elke alerte volwassen lezer om veel over zichzelf na te denken: over waarden, over het leven en over de relatie tussen die twee.

Het reisverhaal, de vader-zoon relatie en het sleutelen aan motoren zijn op zich de moeite van het lezen waard, maar niet veel is me bijgebleven. Anderen zullen deze verhaallagen waarschijnlijk meer waarderen.

Maar het was natuurlijk de filosofie die centraal stond in de discussies van de werkgroep. Ik weet niet meer wat we precies besproken hebben. Wat me is bijgebleven is de passie waarmee deze filosofie van Kwaliteit ('Metaphysics of Quality' of 'MOQ') in het boek wordt onthuld. Het had weinig met 'Zen' te maken (anders dan het aspect van leven in het moment), maar er zijn wel overeenkomsten met het Taoïsme van de Tao Te Ching en ook met Indiaanse opvattingen.

"Kwaliteit", of "waarde", zoals Pirsig het beschrijft, kan niet worden gedefinieerd omdat het empirisch voorafgaat aan elke intellectuele constructie ervan, namelijk door het feit dat kwaliteit (zoals Pirsig het expliciet definieert) altijd bestaat als een perceptuele ervaring voordat er ooit beschrijvend of academisch over wordt nagedacht. Kwaliteit is de "messcherpe rand" van de ervaring, alleen te vinden in het heden, bekend of althans potentieel toegankelijk voor "ons" allemaal. Door het gelijk te stellen met de Tao, postuleert Pirsig dat Kwaliteit de fundamentele kracht in het universum is die alles stimuleert, van atomen tot dieren, om te evolueren en steeds hogere niveaus van Kwaliteit te incorporeren. Volgens de MOQ is alles (inclusief ideeën en materie) een product en een resultaat van Kwaliteit." (uit Wikipedia)

_"Je hoeft natuurlijk niet te gaan vissen om je motor te repareren. Een kop koffie, een blokje om, soms even vijf minuten stilte uitstellen is al genoeg. Als je dat doet kun je jezelf bijna voelen groeien naar die innerlijke gemoedsrust die het allemaal onthult. Dat wat zich afkeert van deze innerlijke rust en de Kwaliteit die het onthult is slecht onderhoud. Dat wat zich er naar toekeert is goed. De vormen van afwenden en tegemoet keren zijn oneindig, maar het doel is altijd hetzelfde.

"Ik denk dat wanneer dit concept van gemoedsrust wordt geïntroduceerd en centraal wordt gesteld in de handeling van het technische werk, er een samensmelting van klassieke en romantische kwaliteit kan plaatsvinden op een basisniveau binnen een praktische werkcontext. Ik heb gezegd dat je deze versmelting in feite kunt zien bij geschoolde monteurs en machinisten van een bepaald soort, en dat je het kunt zien in het werk dat zij doen. Zeggen dat zij geen kunstenaars zijn, is de aard van kunst verkeerd begrijpen. Zij hebben geduld, zorg en aandacht voor wat zij doen, maar meer dan dit - er is een soort innerlijke gemoedsrust die niet geforceerd is, maar het resultaat van een soort harmonie met het werk waarin er geen leider en geen volger is. Het materiaal en de gedachten van de vakman veranderen samen in een opeenvolging van vloeiende, gelijkmatige veranderingen totdat zijn geest in rust is op het exacte moment dat het materiaal goed is."...

"Dus wat je moet doen bij het werken aan een motorfiets, zoals bij elke andere taak, is het cultiveren van de gemoedsrust die je niet scheidt van je omgeving. Wanneer dat met succes is gedaan, volgt al het andere vanzelf. Gemoedsrust brengt juiste waarden voort, juiste waarden brengen juiste gedachten voort. Juiste gedachten brengen juiste daden voort en juiste daden brengen werk voort dat voor anderen een materiële weerspiegeling zal zijn van de sereniteit in het centrum van dit alles. Dat was waar het om ging bij die muur in Korea. Het was een materiële reflectie van een spirituele realiteit."...

"Je moet onthouden dat je op zoek bent naar gemoedsrust en niet alleen naar een gefikste machine..."

Vorige Bericht Volgende Bericht