start section

wide open windows

Berichten over waarheid en verbeelding.

Rizoom
boek filosofie

Rhizoom

Een van de vreemdste boeken is dit werk van de filosoof Gilles Deleuze en de filosoof / psychotherapeut / activist Félix Guattari, die beiden behoren tot de "postmoderne" of "poststructuralistische" richting in de filosofie. Ik heb het niet in het Frans gelezen, maar in een Nederlandse vertaling, uitgegeven door de libertaire uitgeverij 'Spreeuw'. Dat is niet verwonderlijk, want het is een subversief werk dat probeert het 'normale', geconditioneerde, lineaire en hiërarchische denken volledig te ontmantelen. Het is dan ook bepaald niet gemakkelijk om te volgen wat in dit boekje wordt uitgelegd, precies omdat we zo geconditioneerd zijn.

Ik las het aan het eind van mijn studie en ook aan het eind van mijn engagement bij een anarcho-activistische groep in mijn woonplaats. Moe van beide, op zoek naar nieuwe wegen en uitdagingen, kwam dit boekje om de grenzen te verleggen en een ontsnapping te bieden aan de gemeenplaatsen van de traditionele denkpatronen waarin ik me gevangen voelde. Mijn mede-activisten begrepen er niet veel van en ik kon het hen niet kwalijk nemen ...

Ik zie ook overeenkomsten met een figuur als Hakim Bey die ook subversieve alternatieven voorstelt, maar lang niet zo ver gaat als Deleuze en Guattari, omdat zij niet alleen andere vormen van activisme voorstellen, maar in de eerste plaats een revolutie in de geest vooronderstellen.

In plaats van de hiërarchische boomstructuren waarin de wereld en organisaties gewoonlijk zijn geordend, stellen Deleuze en Guattari voor te denken, te handelen en te organiseren op de wijze van rizomen. Rizomen leggen verbindingen, zowel tussen delen van zichzelf als tussen delen van verschillende entiteiten. Een voorbeeld van het eerste is de wortelstok van, bijvoorbeeld, het wortelstelsel van een grassoort. Een voorbeeld van een heterogeen rizoom is de verbinding die ontstaat uit een bepaalde wesp en een orchideeënsoort. De wesp en de orchidee maken een verbinding zonder dat iemand daar opdracht toe geeft! Een organisch gegroeide eenheid die uit zichzelf ontstaat, vormt een veel stabielere structuur (of antistructuur) dan de kunstmatige vorming van organisaties die van bovenaf worden opgelegd. Zoiets kan bijvoorbeeld ook ontstaan als gevolg van een bepaalde idee of ideologie, die het centrale knooppunt moet vormen, waaromheen en van waaruit rekrutering plaatsvindt. Na verloop van tijd valt de structuur uiteen, omdat er in feite geen "echte" verbindingen zijn tussen de leden van de organisatie onderling en met andere organisaties. Er is concurrentie, jaloezie, manipulatie en onderdrukking.

Been there, done that ...

Deleuze en Guattari besluiten hun verhaal met de volgende woorden: "Roep bij jezelf geen Generaal op! Maak kaarten, geen foto's of tekeningen! Wees de roze panter en heb elkaar lief als de wesp en de orchidee, als de kat en de baviaan."

Vorige Bericht Volgende Bericht