Chapter 38


Psychotherapy And Self-Realisation

Q: I work as a marriage counselor and psychotherapist, and teach counseling at master’s level. I have followed your web page about psychology and psychotherapy for years, and have found it a valuable resource that I recommend and often assign to my therapy students. When you began to discuss self-realization, I followed that too. I observed the conversation between you and another spiritual teacher in which he said that psychology was mostly nonsense and only a distraction from self-realization, to which you disagreed. Would you please comment further?

A: I kept silent about so-called “self-realization” for years. Since I had enjoyed and benefited from hearing the ideas of others who had gone before me, that silence started to feel like an unnecessary withholding, so I began to speak about it, but I do not consider that expressing my perspective constitutes “spiritual teaching.”

By now, the word “spirituality” is used so promiscuously that it signifies practically nothing. The sermon in a mega-church is called spiritual teaching, as are the logical proofs and arguments of Hindu gurus. The only “spirituality” those two have in common is the rather bizarre notion that somehow a human being can know the truth about ultimate matters.

What I share here seems quite different from all that. My words are not spiritual teaching at all, but a pointing to the uncertainty of conjecture, and the foolishness of credulity vis-à-vis anything to do with spirituality.

In the face of impermanence, the vanity of claiming “self-realization,” or, even worse, claiming to be able to teach it, seems unmistakable. After all, today’s “self-realization” might be tomorrow’s “what the hell was I thinking?” This appears obvious to me, but perhaps not to others, and I have no magical means of convincing anyone that “final answers” are never really final, because awakening never ends. I can mention impermanence. I can discuss it. But the comprehension of impermanence — including the impermanence of ideas and self-definitions — arrives willy-nilly like a flash of lightning, how and when it does, and no one knows how to produce that flash.

As the T’ang poet, Han-shan, wrote:

I came once to sit on Cold Mountain
And lingered here for thirty years.
Yesterday I went to see relatives and friends;
Over half had gone to the Yellow Springs.
Bit by bit life fades like a guttering lamp,
Passes on like a river that never rests.
This morning I face my lonely shadow
And before I know it, tears stream down.

Words about loss and impermanence might make you cry. But those tears would not be like the ones that streamed down Han-shan’s cheeks when he faced his lonely shadow. Those tears require the flash of lightning.

I consider psychotherapy an essential healing art. Spirituality is no substitute for that kind of healing, and may even impede it by substituting an ineffective medicine for one that might really work. Many preachers of spirituality seem to suffer from emotional problems themselves, but imagine somehow having bypassed those troubles by jumping straight from neuroticism into “realization.” Then they compound the error by inducing the same delusion in their followers.

After a serious bodily injury one might consult a physical therapist for help in regaining freedom of movement. Psychotherapy has the same role in the matter of emotional injuries, the healing of which requires fostering emotional freedom of movement. I am retired from practice, but my Weltanschauung — my world view — continues to be influenced by my experiences in that work. How could that not be the case?

Therefore, when asked for guidance, I prefer to focus on ordinary thoughts and emotional details, not so-called “spiritual experiences.” In that regard, I concur with the attitude of the late Charlotte Beck, a rare kind of teacher who would brook no airy-fairy otherworldliness. “I meet,” she wrote, “all sorts of people who’ve had all kinds of experiences and they’re still confused and not doing very well in their life. Experiences are not enough. My students learn that if they have so-called experiences, I really don’t care much about hearing about them. I just tell them, ‘Yeah, that’s O.K. Don’t hold onto it. And how are you getting along with your mother?’”

Since you followed that dialogue between me and the self-described spiritual teacher who kept trying to convince me of his “self-realization,” you already know that I have no use for such claims, nor for those epigones who simply regurgitate the ideas of classical Vedanta and Buddhism as if they somehow owned them.

In each moment things are as they are and can be no different. Nothing is hidden or esoteric. You see what you see, and that is you. I see what I see, and that is me. When that is clear, the need for “spirituality” goes right out the window.

Psychotherapie en zelf-realisatie

[1] V: Ik werk als huwelijkstherapeut en psychotherapeut, en geef les in counseling op masterniveau. Ik volg jouw webpagina over psychologie en psychotherapie al jaren, en ik vind het een waardevolle bron die ik aanbeveel en vaak als werkopdracht aan mijn studenten therapie geef. Toen je begon te praten over zelfrealisatie, volgde ik dat ook. Ik zag het gesprek tussen jou en een andere spirituele leraar waarin hij zei dat psychologie vooral onzin was en alleen maar afleidde van zelfrealisatie, waar je het niet mee eens was. Zou je alsjeblieft verder commentaar willen geven?

[2] A: Ik heb jarenlang gezwegen over zogenaamde "zelfrealisatie". Omdat ik had genoten en geprofiteerd van het horen van de ideeën van anderen die mij waren voorgegaan, begon dat zwijgen te voelen als een onnodig achterhouden, dus begon ik erover te spreken, maar ik beschouw het uiten van mijn perspectief niet als "spiritueel onderricht".

[3] Het woord "spiritualiteit" wordt inmiddels zo veelvuldig gebruikt dat het vrijwel niets meer betekent. De preek in een megakerk wordt spiritueel onderwijs genoemd, net als de logische bewijzen en argumenten van Hindoe goeroes. De enige "spiritualiteit" die deze twee gemeen hebben is het nogal bizarre idee dat een mens op de een of andere manier de waarheid kan kennen over ultieme zaken.

[4] Wat ik hier deel is naar mijn mening iets heel anders. Mijn woorden zijn helemaal geen spiritueel onderricht, maar wijzen op de onzekerheid van gissingen, en de dwaasheid van goedgelovigheid ten aanzien van alles wat met spiritualiteit te maken heeft.

[5] In het licht van de vergankelijkheid lijkt de ijdelheid van het beweren dat je "gerealiseerd" bent, of, nog erger, het beweren dat je het kunt onderwijzen, onmiskenbaar. Immers, de "zelfrealisatie" van vandaag kan morgen "Wat dacht ik wel niet?" zijn. Voor mij lijkt dit vanzelfsprekend, maar voor anderen misschien niet, en ik heb geen magische middelen om iemand ervan te overtuigen dat "definitieve antwoorden" nooit echt definitief zijn, omdat het ontwaken nooit eindigt. Ik kan het hebben over vergankelijkheid. Ik kan het bespreken. Maar het begrijpen van vergankelijkheid - met inbegrip van de vergankelijkheid van ideeën en zelfdefinities - komt willens nillens als een bliksemflits, en niemand weet hoe die flits geproduceert wordt.

[6] Zoals de T'ang dichter, Han-shan, schreef:

[7] Ik kwam eens op de Koude Berg om te zitten
En bleef vervolgens dertig jaar lang.
Gisteren ging ik op bezoek bij familie en vrienden;
Meer dan de helft was naar de Yellow Springs gegaan.
Beetje bij beetje vervaagt het leven als een dakgootlamp,
Gaat voorbij als een rivier die nooit rust.
Deze morgen zie ik mijn eenzame schaduw
En voor ik het weet, stromen de tranen naar beneden.

[8] Woorden over verlies en vergankelijkheid kunnen je aan het huilen maken. Maar die tranen zouden niet zo zijn als die welke over Han-shan's wangen stroomden toen hij zijn eenzame schaduw zag. Die tranen vereisen de bliksemflits.

[9] Ik beschouw psychotherapie als een essentiële genezingskunst. Spiritualiteit is geen vervanging voor dat soort genezing, en kan die zelfs belemmeren door een ineffectief medicijn in de plaats te stellen van een medicijn dat echt zou kunnen werken. Veel predikers van spiritualiteit lijken zelf te lijden aan emotionele problemen, maar verbeelden zich op de een of andere manier deze problemen te hebben omzeild door rechtstreeks van neuroticisme naar "realisatie" te springen. Dan verergeren zij de fout door dezelfde waan bij hun volgelingen teweeg te brengen.

[10] Na een ernstig lichamelijk letsel kan men een fysiotherapeut raadplegen voor hulp bij het terugkrijgen van de bewegingsvrijheid. Psychotherapie heeft dezelfde rol als het gaat om emotionele verwondingen, waarvan de genezing het bevorderen van emotionele bewegingsvrijheid vereist. Ik ben met pensioen, maar mijn Weltanschauung - mijn wereldbeeld - wordt nog steeds beïnvloed door mijn ervaringen in dat werk. Hoe zou dat niet het geval kunnen zijn?

[11] Daarom geef ik er de voorkeur aan, wanneer mij om advies wordt gevraagd, mij te richten op gewone gedachten en emotionele details, niet op zogenaamde "spirituele ervaringen". In dat opzicht sluit ik mij aan bij de houding van wijlen Charlotte Beck, een zeldzaam soort lerares die zich niets gelegen liet liggen aan een zweverige wereldvreemdheid. "Ik ontmoet," schreef ze, "allerlei mensen die allerlei ervaringen hebben gehad en die nog steeds in de war zijn en het niet erg goed doen in hun leven. Ervaringen zijn niet genoeg. Mijn studenten leren dat als ze zogenaamde ervaringen hebben, het me echt niet veel kan schelen om erover te horen. Ik zeg ze gewoon: 'Ja, dat is oké. Hou je er niet aan vast. En hoe gaat het met je moeder?

[12] Aangezien je die dialoog hebt gevolgd tussen mij en de zelfbenoemde spirituele leraar die me bleef proberen te overtuigen van zijn "zelfrealisatie", weet je al dat ik niets moet hebben van dergelijke beweringen, noch van die epigonen die de ideeën van de klassieke Vedanta en het boeddhisme eenvoudigweg opdreunen alsof ze er op de een of andere manier eigenaar van zijn.

[13] Op elk moment zijn de dingen zoals ze zijn en kunnen ze niet anders zijn. Niets is verborgen of esoterisch. Jij ziet wat jij ziet, en dat ben jij. Ik zie wat ik zie, en dat ben ik. Wanneer dat duidelijk is, verdwijnt de behoefte aan "spiritualiteit" uit het raam.