Chapter 25

The Fantasy Of Permanence

Q: Hello doc. I have been a “seeker” for most of my life. I studied Western philosophy, I’ve dabbled in many religions, and attended as many workshops and satsangs as I could. Lately I have wished I could let go of a lot of what I’ve picked up. Conflicting ideas about emptiness, enlightenment, sin, salvation, selflessness, selfishness, chi, tao, and other confusing abstractions are now a source of constant anxiety. I am told to let go and surrender to the present. But even that simplicity fails me, and leaves me jaded. I just seem to be really bad at it.

You have spoken about this surrender as something that can’t be willed. How do I just let it happen? And by “it” I mean life.

A: All of us are filled with countless repressed and otherwise subconscious ideas which, though we are not aware of them, continue to influence thoughts and behaviors. For instance, if a repressed, uncomfortable idea—Is my girlfriend cheating on me? Could this pain be cancer?—threatens to bubble up from unconscious depths into full awareness, I might find myself resorting to drugs, eating when not really hungry, or otherwise trying to cover up the discomfort I feel without knowing why I feel it, or perhaps even that I feel it. The list of possible distractions is endless, and some items on that list may even appear healthy and desirable—perhaps a hard workout at the gym or an hour of yoga stretches.

But whether a particular behavior seems wholesome on a physical level or not, at root, it may still be aimed at repression of unwanted ideas. Just to be clear, I am not saying that every time someone goes jogging repression is at the bottom of it, but often that is the case. If you want to see this in action, next time you feel compelled to do something, try to not do it, and just sit quietly, letting your thoughts go where they will without trying to control anything. You may be surprised at what comes up.

All of that is background. Now let me get to your question: “How do I surrender to life, and just let it happen?”

Short answer: you can’t. Surrendering to life, I say, is neither necessary nor possible. Life is already “just happening,” and will continue to just happen as long as the body is alive. That is what life is: a living, breathing body. Life is just happening right now as you read this.

The body, which is life, knows exactly what to do. You—meaning the endless round of thoughts you call “myself”—have nothing to do with that aliveness, except that myself—the habitual intellection called myself, I mean—needs the body in order to exist, and myself knows it.

There may be thoughts about the body—many of them anxious and fearful— but the body does not need those thoughts. The body needs air, water, food, and shelter, not thoughts. From the standpoint of the body, thoughts are superfluous.

“But,” you might object, “if I don’t care for my body, which involves thought, the body might die.” Yes, that is true, but the body does not care about dying, myself does.

The body has no interest in continuing. The body does not want to continue. You, not the body, want to continue. You don’t want to die. That is the motive for the dabbling and seeking that now troubles you so much. You have dabbled in many religions because those traditions promise that somehow myself will continue—in Heaven if you are a Christian or a Muslim, or in a reincarnated subsequent life if you are a Buddhist or a Hindu.

Such thoughts, which have been implanted in your mind beginning from early childhood, cannot be erased. Those thoughts just keep on bubbling up, like it or not. And those thoughts are you. That’s what “you” is—fears, desires, opinions, beliefs, memories, and all the rest.

You point to the confusing abstractions to which you have been exposed as the source of your anxiety. I don’t buy that. I’d bet that the source of your anxiety is the same as the source of everyone else’s anxiety. You know that anything can happen at any time. You know there are no guarantees. You know that security is a pipe dream. You fear pain and suffering. You fear disability and helplessness.

And, most of all, you know that sooner or later you must die, and you don’t want to die. That is why, just like any other spiritual seeker, you gathered up all those concepts and conjectures in the first place.

Forget that feel-good story for which there is no evidence at all, and try instead to see matters as they are. See that the body bearing your name must live for a time and then die just as any other living organism must die, and that when the body dies, the you that is thoughts, memories, fears, desires, et cetera, cannot, so far as anyone knows, survive. That is nature. That’s how it goes.

Unless that much is clear, don’t bother continuing to read. You would only be wasting your time.

If you get that—if you see that “myself” cannot endure—the next step is quite simple. Just sit quietly and, without trying to control anything, observe the flow of thoughts as they arise. If you do that in earnest, you will see that thoughts flow, just like the current in a river. One thought appears, only to be replaced immediately by another. And you cannot stop that process. That flow is beyond your control.

If you could control it, anxiety would never be a problem, for when an anxious-making thought appeared, you would simply cut it off and replace it with a happy thought. Then you’d hold on to that happy, happy thought for the rest of the day, or the rest of your life. But it doesn’t work that way, does it?

If you see that, you will see that there is no “myself” apart from thought. Even the supposed observer of thought is a thought, an idea. How do I know that? Simple. Try to maintain that observer for the rest of the day, and you will see it shift and change, fade in and fade out, just like the thoughts that it claims to be “observing.”

So, apart from social and legal conventions, myself is not a name, not a body, not a history, but a flow—a flow of thoughts. Those thoughts have no more permanence than ripples in a stream. A “myself-thought” arises and passes away—dies—just like any other thought. Although the subject of those kinds of thoughts is always called “myself,” it is never the same myself as in the previous moment. Nothing is ever the same, and there is no going back.

Thoughts, you can easily observe, have no permanence. When you understand that myself is also just a thought, ephemeral and without permanency, you will see that there is nothing to which one can cling. The “myself” of five seconds ago cannot be recovered, and the “myself” that will arise five seconds hence, if it does, cannot be imagined. Clinging to “myself” is like trying to stop time. It cannot be done.

Each moment is what it is. In each moment, a new myself is born, replacing the old one that just died. Many of us fail to notice this because we have been taught to believe that the name is myself, and the body is myself. A small child is shown his reflection in a mirror and told, “See, Bobby. That’s you!” And right there the trouble begins.

Because the gross structures of the body seem to persist, changing only slowly—orders of magnitude more slowly than thoughts—we might be led to imagine that the “myself” identified with that body also somehow endures and abides, at least as long as the body is alive. But it does not endure.

One may create an apparently stable version of “myself” by stringing together memories of past thoughts and feelings, as if each memory were a pearl, and the body a cord they were strung on. That “myself” is a mirage—a strand of bygone thoughts and feelings called “me.”

Except in fantasies supported by the seeming persistence of memory, myself is an idea, not an object, and that idea is always changing. When the fantasy of permanence ends, right now, or eventually with the death of the body, nothing, I say, is lost. Myself demanding permanence is only a kind of spinning wheel anyway—a mechanical process.

On seeing that, you will lose your taste for escapism and abstraction. This is it.

De illusie van permanentie

[1] V: Hallo doc. Ik ben het grootste deel van mijn leven een "zoeker" geweest. Ik heb Westerse filosofie gestudeerd, ik heb me verdiept in vele religies, en ik heb zoveel mogelijk workshops en satsangs bijgewoond als ik kon. De laatste tijd wenste ik dat ik veel van wat ik had opgepikt kon loslaten. Tegenstrijdige ideeën over leegte, verlichting, zonde, verlossing, onbaatzuchtigheid, egoïsme, chi, tao, en andere verwarrende abstracties zijn nu een bron van voortdurende onrust. Mij wordt verteld los te laten en me over te geven aan het heden. Maar zelfs die eenvoud laat me in de steek, en maakt me afgestompt. Ik lijk er gewoon heel slecht in te zijn.

[2] Je hebt gesproken over deze overgave als iets dat niet kan worden bereikt door wilskracht. Hoe kan ik het gewoon laten gebeuren? En met "het" bedoel ik het leven.

[3] A: Wij zitten allemaal vol met ontelbare onderdrukte en anderszins onbewuste ideeën die, hoewel we ons er niet van bewust zijn, gedachten en gedrag blijven beïnvloeden. Bijvoorbeeld, als een onderdrukt, ongemakkelijk idee - bedriegt mijn vriendin mij? Zou deze pijn kanker kunnen zijn? - dreigt op te borrelen vanuit onbewuste diepte naar volledig bewustzijn, kan ik mijn toevlucht nemen tot drugs, eten terwijl ik niet echt honger heb, of op een andere manier proberen het ongemak dat ik voel te verdoezelen zonder te weten waarom ik het voel, of misschien zelfs dat ik het voel. De lijst van mogelijke afleidingen is eindeloos, en sommige dingen op die lijst kunnen zelfs gezond en wenselijk lijken - bijvoorbeeld een zware workout in de sportschool of een uurtje yoga stretchen.

[4] Maar of een bepaald gedrag nu gezond lijkt op fysiek niveau of niet, in de grond kan het nog steeds gericht zijn op onderdrukking van ongewenste ideeën. Voor alle duidelijkheid, ik zeg niet dat elke keer dat iemand gaat joggen onderdrukking aan de basis ligt, maar vaak is dat wel het geval. Als je dit in actie wilt zien, probeer dan de volgende keer dat je je gedwongen voelt om iets te doen, het niet te doen, en gewoon rustig te zitten, je gedachten te laten gaan waar ze willen gaan zonder te proberen iets te beheersen. Je zult verbaasd zijn over wat er opkomt.

[5] Dat is allemaal achtergrond. Laat me nu naar je vraag gaan: "Hoe geef ik me over aan het leven, en laat ik het gewoon gebeuren?"

[6] Kort antwoord: dat kun je niet. Overgave aan het leven, zeg ik, is niet nodig en ook niet mogelijk. Het leven is al "gewoon aan het gebeuren", en zal blijven "gewoon gebeuren" zolang het lichaam in leven is. Dat is wat leven is: een levend, ademend lichaam. Het leven gebeurt gewoon op dit moment terwijl je dit leest.

[7] Het lichaam, dat leven is, weet precies wat het moet doen. Jij - d.w.z. de eindeloze reeks gedachten die jij "mijzelf" noemt - hebt niets met dat levend-zijn te maken, behalve dat mijzelf - de gewoonte-gedachten die ik "mijzelf" noem - het lichaam nodig heeft om te bestaan, en mijzelf weet dat.

[8] Er kunnen gedachten zijn over het lichaam - waarvan er vele angstig en vol vrees zijn - maar het lichaam heeft die gedachten niet nodig. Het lichaam heeft lucht, water, voedsel en onderdak nodig, geen gedachten. Vanuit het standpunt van het lichaam gezien zijn gedachten overbodig.

[9] "Maar," zul je misschien tegenwerpen, "als ik niet voor mijn lichaam zorg, wat gedachten met zich meebrengt, kan het lichaam sterven." Ja, dat is waar, maar het lichaam maakt zich geen zorgen over sterven, mijzelf wel.

[10] Het lichaam heeft geen interesse in continuiteit. Het lichaam wil niet voortbestaan. Jij, niet het lichaam, wil voortbestaan. Jij wilt niet sterven. Dat is de drijfveer voor het gedobber en het zoeken waar je nu zo'n last van hebt. Je hebt je verdiept in vele religies omdat die tradities beloven dat ik op de een of andere manier zal voortbestaan - in de Hemel als je een christen of een moslim bent, of in een gereïncarneerd volgend leven als je een boeddhist of een hindoe bent.

[11] Zulke gedachten, die vanaf de vroege kindertijd in je geest zijn ingeplant, kunnen niet worden uitgewist. Die gedachten blijven maar opborrelen, of je dat nu leuk vindt of niet. En die gedachten zijn jij. Dat is wat "jij" bent - angsten, verlangens, meningen, overtuigingen, herinneringen, en al de rest.

[12] Je wijst op de verwarrende abstracties waaraan je bent blootgesteld als de bron van jouw angst. Dat geloof ik niet. Ik durf te wedden dat de bron van je angst dezelfde is als de bron van de angst van alle andere mensen. Je weet dat er op elk moment van alles kan gebeuren. Je weet dat er geen garanties zijn. Je weet dat veiligheid een utopie is. Je vreest pijn en lijden. Je vreest invaliditeit en hulpeloosheid.

[13] En bovenal weet je dat je vroeg of laat moet sterven, en dat wil je niet. Daarom heb je, net als iedere andere spirituele zoeker, in de eerste plaats al die concepten en vermoedens verzameld.

[14] Vergeet dat feel-good verhaal waarvoor geen enkel bewijs is, en probeer in plaats daarvan de zaken te zien zoals ze zijn. Zie dat het lichaam dat jouw naam draagt een tijd moet leven en dan sterven, net zoals elk ander levend organisme moet sterven, en dat wanneer het lichaam sterft, de jij die gedachten, herinneringen, angsten, verlangens, enzovoort is, voor zover iemand weet, niet kan overleven. Dat is de natuur. Dat is hoe het gaat.

[15] Als dat niet duidelijk is, doe dan geen moeite om verder te lezen. Je zou alleen maar je tijd verspillen.

[16] Als je dat begrijpt - als je ziet dat "mijzelf" niet kan overleven - is de volgende stap heel eenvoudig. Ga gewoon rustig zitten en observeer de stroom van gedachten wanneer ze opkomen, zonder te proberen iets te behersen. Als je dat in alle ernst doet, zul je zien dat gedachten stromen, net als de stroming in een rivier. De ene gedachte verschijnt, om onmiddellijk door een andere te worden vervangen. En je kunt dat proces niet stoppen. Die stroom ligt buiten je macht.

[17] Als je het onder controle had, zou angst nooit een probleem zijn, want als er een angstige gedachte opkomt, zou je die gewoon afsnijden en vervangen door een blije gedachte. Dan zou je de rest van de dag, of de rest van je leven, vasthouden aan die blije, gelukkige gedachte. Maar zo werkt het niet, hè?

[18] Als je dat inziet, zul je zien dat er geen "mijzelf" is die los staat van het denken. Zelfs de veronderstelde waarnemer van het denken is een gedachte, een idee. Hoe weet ik dat? Simpel. Probeer die waarnemer de rest van de dag in stand te houden, en je zult zien dat hij verschuift en verandert, op de voorgrond treedt en dan weer vervaagt, net als de gedachten die hij beweert te "observeren".

[19] Dus, afgezien van sociale en juridische conventies, is mijzelf geen naam, geen lichaam, geen geschiedenis, maar een stroom - een stroom van gedachten. Die gedachten hebben niet meer bestendigheid dan rimpelingen in een stroom. Een "ik-gedachte" ontstaat en verdwijnt - sterft net als elke andere gedachte. Hoewel het subject van dit soort gedachten altijd "mijzelf" wordt genoemd, is het nooit hetzelfde mijzelf als op het vorige moment. Niets is ooit hetzelfde, en er is geen weg terug.

[20] Gedachten, zo kun je gemakkelijk waarnemen, hebben geen bestendigheid. Wanneer je begrijpt dat ikzelf ook maar een gedachte is, vluchtig en zonder blijvendheid, zul je zien dat er niets is waaraan je je kunt vastklampen. Het "mijzelf" van vijf seconden geleden kan niet worden teruggevonden, en het "mijzelf" dat over vijf seconden zal ontstaan, als het al ontstaat, kan niet worden ingebeeld. Zich vastklampen aan "mijzelf" is als proberen de tijd stil te zetten. Het kan niet gedaan worden.

[21] Elk moment is wat het is. In elk moment wordt een nieuw ik geboren, ter vervanging van de oude die zojuist gestorven is. Velen van ons merken dit niet op omdat ons geleerd is te geloven dat de naam mezelf is, en het lichaam mezelf is. Een klein kind krijgt zijn spiegelbeeld te zien en zegt: "Kijk, Bobby. Dat ben jij!" En daar begint het probleem.

[22] Omdat de grove structuren van het lichaam lijken te blijven voortbestaan, en slechts langzaam veranderen - in ordes van grootte veel langzamer dan gedachten - zouden we ons kunnen voorstellen dat het "ik" dat met dat lichaam geïdentificeerd wordt ook op de een of andere manier blijft bestaan, tenminste zolang het lichaam leeft. Maar het blijft niet bestaan.

[23] Men kan een schijnbaar stabiele versie van "mijzelf" creëren door herinneringen aan voorbije gedachten en gevoelens aaneen te rijgen, alsof elke herinnering een parel is en het lichaam een koord waaraan ze geregen zijn. Dat "mijzelf" is een fata morgana - een streng van voorbije gedachten en gevoelens die "ik" worden genoemd.

[24] Behalve in fantasieën die ondersteund worden door de schijnbare persistentie van het geheugen, is mijzelf een idee, geen object, en dat idee verandert altijd. Wanneer de fantasie van bestendigheid eindigt, nu, of uiteindelijk met de dood van het lichaam, is er niets, zeg ik, verloren. Mijzelf dat permanentie eist is toch maar een soort draaiend rad - een mechanisch proces.

[25] Als je dat ziet, verlies je je neiging voor escapisme en abstractie. Dit is het.