30. De Hartsoetra


[1] V: Goedemorgen, Robert. Nog een vraag over de Hart Soetra, als het mag. Hoe begrijp jij "vorm is leegte, leegte is vorm"?

[2] A: De sleutel hiertoe is, naar mijn mening, de term shunyata, die meestal vertaald wordt met "leegte", niet te begrijpen als een aanduiding van volledig niet-bestaan, maar als een aanduiding van de afwezigheid van onafhankelijk bestaan.

[3] Dus, bijvoorbeeld, "vorm is leegte" geeft aan dat de vorm die we tafel noemen, samengesteld uit niet-tafel-elementen - hout, spijkers, lijm - leeg is van een afzonderlijk, vrijstaand, onafhankelijk bestaan, en steunt op de werkelijkheid van zijn samenstellende delen. Wanneer we dieper kijken, zien we dat elk van die samengestelde werkelijkheden ook weer afhankelijk is van zijn samenstellende delen. Het hout van de tafel, bijvoorbeeld, is afhankelijk van niet-houten bestanddelen - zonneschijn, water, mineralen uit de grond - dus het hout heeft ook nooit een onafhankelijk bestaan gehad.

[4] Op precies dezelfde manier bestaat "mijzelf" uit niet-zelf-elementen: de talen die ik spreek, de meningen van andere mensen, enz. Hoewel ik mijzelf dus kan voorstellen als een enigszins permanente en afzonderlijke entiteit bij wie gedachten opkomen, gebeurtenissen plaatsvinden, enzovoort, is dat een misvatting. Omdat ik mede-afhankelijk ben van al het andere in dit levend-zijn, moet ik voortdurend meestromen en veranderen met al het andere.

[5] Ik vat "leegte is vorm" op als een advies tegen betoverd of gehypnotiseerd worden door het idee van leegte. Wanneer men zich bezighoudt met het opzettelijk najagen van "leegte", alsof leegte een of andere ideale toestand is die eens en voor altijd bereikt moet worden en vervolgens voor altijd gekoesterd moet worden, dan horen we allerlei onzin zoals "ondanks de schijn bestaat er eigenlijk niet iets dat kan veranderen" of "er bestaat niet zoiets als een persoon" - het soort halfbakken ideeën die populair zijn geworden als "non-dualiteit".

[6] Misschien wordt de betekenis van de uitdrukking "leegte is vorm" duidelijker door het zo te zeggen: Zelfs de idee van "leegte" is nog steeds een soort vorm.

[7] Als dit duidelijk is, laten we dan nog een stap verder gaan. Voor zover we weten bestaat vorm niet op een absolute, onvoorwaardelijke manier onafhankelijk van de geest, noch kunnen we weten dat vorm niet bestaat op een bepaalde manier voorafgaand aan of onafhankelijk van de geest, en hetzelfde geldt voor leegte. Niemand weet wat er werkelijk bestaat, of zelfs wat "werkelijk bestaan" zou betekenen of inhouden. Dus "vorm is leegte, leegte is vorm" is geen waarheid die geleerd en gereciteerd moet worden, maar een didactisch hulpmiddel om gehechtheid aan extreme opvattingen van "werkelijkheid" losser te maken. Dergelijke opvattingen zijn ofwel naïef materialistisch ("de tafel die ik zie bestaat precies zoals ik hem zie") of dogmatisch nihilistisch ("er bestaat helemaal niets objectief; de materiële wereld is slechts een illusie").

[8] V2: Wijst de Hartsoetra soms op het idee dat alles wat bestaat een verenigd geheel is, dat woorden voor dingen onnauwkeurig en misleidend zijn omdat ze ons wijsmaken dat afzonderlijke dingen bestaan, en dat de essentie van de werkelijkheid en mijzelf Eenheid is? Tenslotte, en dit is waar ik vast zit, hoe kom ik van mijn conceptueel begrip van non-dualiteit naar een ervaringsniveau van daadwerkelijk doorleven, voelen en weten: Dat Ben Ik?

[9] A: De Hartsoetra zegt niets over een "verenigd geheel", dus ik vraag me af waarom je dat naar voren brengt. Om eerlijk te zijn vraag ik me dat niet af. En ik ben er vrij zeker van dat ik weet waarom. Je hebt gehoord over non-dualiteit, en gelooft nu niet alleen dat non-dualiteit de "Waarheid" is, maar dat je non-dualiteit moet "realiseren" wanneer je een einde wilt maken aan het psychologische lijden dat deel lijkt uit te maken van het gewone, dagelijkse "dualistische" leven.

[10] Een vorige vraagsteller vroeg me of de Hartsoetra soms ging over "het langzaam wegbranden van mentale en emotionele patronen". Ik antwoordde dat naar mijn mening de Hartsoetra niet suggereert om iets te verbranden, langzaam of anderszins, noch is het een instructie om iets te doen, maar is het een poëtische uiteenzetting van de leegte van de naam en vorm die "mijzelf" wordt genoemd. Wanneer ik zeg "leegte", bedoel ik dat wanneer ik probeer de essentie van mijzelf te vinden, me dat niet lukt.

[11] Als de bacteriën in mijn darmen niet zouden leven en hun dansje zouden doen, zou het lichaam dat Robert heet er niet zijn. Die bacteriën hebben dit menselijk lichaam nodig om de juiste voorwaarden te scheppen voor het overleven en de voortplanting van hun eigen lichaam. Op precies dezelfde manier ontstaat mijzelf in wederzijdse afhankelijkheid met al het andere en kan ik nooit werkelijk los van iets staan.

[12] De vorige vraagsteller vroeg om advies en ik antwoordde haar dat ze tijdens haar "langzame verbranding van mentale patronen" beter alles wat met spiritualiteit te maken had in het vuur kan gooien en daarna de as goed omscheppen.

[13] Ik ben geneigd om je iets in dezelfde trant te vertellen. Vergeet non-dualiteit. Zet non-dualiteit gewoon helemaal uit je hoofd - verban het als een banale, versleten meme en kijk dan waar je staat zonder dat dwaallichtje.

[14] Ik heb net gezegd dat leegte betekent dat wanneer ik de essentie van mezelf probeer te vinden, me dat niet lukt.

[15] Geloof me niet op mijn woord. Onderzoek de zaak tot je eigen tevredenheid. Probeer de essentie van jezelf te vinden. Kijk wat jij te weten komt.