27. Zelf-Medelijden


[1] V: Ik heb alles van jou gelezen dat ik kon vinden. De manier waarop je praat over bewustzijn, Robert, lijkt buiten het bereik van gewone geesten zoals de mijne en die van andere zoekers.

[2] Je hebt gezegd dat ons eigen egoïsme en onze neiging iets te willen bereiken de reden is die ons ervan weerhoudt een ontwaakt leven te leiden. Maar ik zou je willen vragen of je ooit in de schoenen hebt gestaan van de mensen die wanhopig willen dat er een betekenis is achter al het lijden in het leven? Ik ben er zeker van dat jij als mens het slachtoffer bent geweest van de wreedheden van het leven, en toch praat je zo zelfverzekerd. Misschien heb je het geluk gehad om steun te vinden in je netwerk van kennissen, of heb je een sociaal-economische status die je in staat stelt om bepaalde problemen te overwinnen, of misschien ben je een van de gelukkigen die de kans hebben gehad om opgevoed te worden in een liefhebbend en goedgemanierd gezin, en misschien heb je een natuurlijke immuniteit tegen de fysieke of psychologische ziekten waaraan velen van ons lijden.

[3] Je denkt misschien dat ik mijn woede uit met deze onzin, maar ik wil je oprecht het volgende vragen: Hoe kun je bewustzijn en totaal zelfbewustzijn bevorderen wanneer mensen lijden onder verwoestende ziekten, armoede, misbruik door de machthebbers, discriminatie, en vele andere wisselvalligheden van het gewone leven, en hen dan verwijten dat ze niet beseffen hoe gemakkelijk het is om wakker te zijn? Het leven lijkt zo oneerlijk. Het spijt me als dit emotionele onzin lijkt, maar ik moet al deze gevoelens even uitbraken. Ik hoop dat je niet het gevoel hebt dat deze brief vijandig naar jou is. Ik wil gewoon de mening van iemand die ik als wijs beschouw.

[4] A: Ik hoor niet veel vijandigheid in je brief. Ik hoor zelfmedelijden. Vroeg of laat lijden we allemaal, en lijden proberen te vermijden maakt het alleen maar erger.

[5] Maar mensen van allerlei achtergronden en omstandigheden, van de meest bevoorrechten tot de meest behoeftigen, zijn toch tot zelfinzicht gekomen, terwijl anderen verloren blijven in wrok, angst en woede. Ik weet niet hoe ik die schijnbare "oneerlijkheid" kan verklaren, maar om tot psychologische vrijheid te komen lijken goede omstandigheden niet nodig te zijn, of zelfs niet noodzakelijkerwijs gunstig. In mijn ervaring kan ontwaken gepaard gaan met allerlei soorten tegenspoed.

[6] Je mag mijn woorden dan gelezen hebben, maar het lijkt mij dat je ze verkeerd begrepen hebt. Ik verwijt niemand iets - nooit. Niemand kiest wie te zijn of hoe. Op elk moment ontvouwt het leven zich zoals het zich ontvouwt, inclusief wat "mijzelf" wel of niet voelt, wel of niet begrijpt, wel of niet doet. Misschien ben je het daar niet mee eens. Misschien denk je dat je controle hebt over je gedachten, gevoelens en gedrag. Je denkt wellicht dat mensen die slechte dingen doen kiezen om dat te doen, of er in ieder geval niet voor gekozen hebben om ze te vermijden. Dat, zeg ik, is niet het geval. We mogen dan wel de illusie van keuze hebben, maar we hebben geen werkelijke macht om te kiezen. In de grond van de zaak zijn we wat we zijn, en niemand heeft daar ooit voor gekozen.

[7] Wanneer ik het woord "ontwaken" gebruik, verwijs ik niet naar een speciale toestand die slechts een paar bevoorrechte mensen kunnen bereiken. Met ontwaken bedoel ik alleen opmerken dat niemand iets kiest. Dit "levend zijn", dat beïnvloed wordt door ontelbare factoren, waarvan de meeste volledig buiten ons bewustzijn liggen, drukt zich eenvoudigweg uit zoals het zich uitdrukt. Dit opmerken is moeiteloos, en ook immuun voor inspanning. Niemand "doet" het opmerken.

[8] Wanneer de inspanning om te ontsnappen aan wat is - aan wat werkelijk bestaat, ongeacht hoe men zich erover voelt - tot een einde komt, en de fantasie om iets "beters" te bereiken ophoudt, is men wakker. Hier is niets verborgen of esoterisch aan.

[9] Ontwaken betekent overigens niet noodzakelijkerwijs gelukkig zijn. Het houdt ook niet in dat men gelooft, zoals sommige mensen doen, dat alles perfect is. Het betekent alleen te begrijpen dat alles wat je ziet, voelt en denkt jijzelf bent. Waarnemingen, gevoelens en gedachten zijn niet ergens "daarbuiten". Ze doen zich voor binnen je eigen zenuwstelsel. Jij bent ze.

[10] Ik zeg niet, zoals sommigen proberen te zeggen, dat "de wereld" niet bestaat of slechts een illusie is. Ik weet niet eens wat zo'n uitspraak werkelijk zou betekenen. Ik zeg dat je "de wereld" niet kent. Je kent alleen jouw wereld: jouw waarnemingen, jouw gevoelens, jouw gedachten.

[11] Als je dat begrijpt, dan volgt daaruit dat de feiten van elk moment moeten worden gekauwd en doorgeslikt, niet vermeden of ontweken. Je kunt immers jezelf niet vermijden of ontlopen. Als je dat probeert, eindig je huilend naar de maan. Zelfs mensen die uit de meest fortuinlijke omstandigheden komen kunnen uiteindelijk huilend naar de maan eindigen, zoals je ongetwijfeld weet.

[12] Op elk moment zijn de dingen zoals ze zijn en kunnen ze niet anders zijn. Dus als je moppert over de oneerlijkheid van het leven, wijs je het leven zelf af, dat geen relatie heeft met eerlijkheid of oneerlijkheid, en dat zich geen moer aantrekt van wat jij wilt of niet wilt. Je grieven en klachten dienen alleen om je afgescheiden te houden van het werkelijke leven. In elk moment kan wat is slechts worden omarmd zoals het is, en kan nooit worden veranderd om aan je verlangens te voldoen.

[13] Dit is een eenvoudige zaak. Op dit moment lijk je te bestaan als een centrum van bewustzijn. Dat is alles wat je werkelijk weet. Al het overige, inclusief wat iets betekent of niet betekent, is giswerk. Je kunt meningen, overtuigingen en oordelen hebben - ik weet zeker dat je die hebt - maar meningen, overtuigingen en oordelen zijn geen kennis.

[14] Ik weet niet wat ervoor nodig is om dat te begrijpen. Ik kan wel zeggen hoe het voor mij is, maar dat is niet makkelijk over te dragen of te doceren. Overtuigingen kunnen worden aangeleerd. Inzicht ontstaat pas als het ontstaat en op de manier zoals het ontstaat, en niemand kan besluiten het inzicht te hebben.

[15] Ik hoor de pijn en het zelfmedelijden in je vraag, maar ik weet niet hoe ik je kan laten begrijpen dat dit moment alles is wat je ooit hebt of ooit zult hebben, en dat het door je vingers glipt voordat je het weet, verblind als je bent door je verlangen naar iets anders - iets zinvollers, iets minder onrechtvaardig, of iets dat niet zo pijnlijk is.