23. Keuzeloos gewaarzijn


[1] Wat volgt is een antwoord op een vraag van iemand die de leerstellingen van Ramana Maharshi en Nisargadatta heeft bestudeerd, die allebei concentratie op het gevoel "Ik ben" aanraadden als een middel tot "realisatie". Mijn vraagsteller zei dat recente kritiek van haar huidige spirituele leraar op deze vorm van beoefening haar geloof in de "ik ben"-methode had aangetast, waardoor ze in de war en van streek was geraakt. Ik vertelde haar het volgende:

[2] Met betrekking tot ultieme vragen zoals de jouwe over wat "het zelf" is, is, na een bepaald punt, advies van wie dan ook-Nisargadatta, Ramana, of [jouw huidige leraar] op zijn best overtollige bagage, en mogelijk zelfs een belemmering om tot inzicht te komen. Woorden kunnen een tijd lang dienen als een soort wegwijzer, maar vroeg of laat moet men die woorden vergeten en het zelf doen. Vandaar wordt er gezegd dat wanneer je de Boeddha op de weg tegenkomt, je hem moet doden.

[3] Als je de Boeddha niet doodt, zul je voor altijd een discipel blijven, beperkt door ideeën die je als waar beschouwt zonder werkelijk te weten of ze waar zijn of niet. Het is de grond van je eigen wezen die gezien moet worden, niet de grond van het wezen van de Boeddha of iemand anders.

[4] Tweedehands, van horen zeggen spiritualiteit behoort toe aan een illusionair "mijzelf", dat droomt van een mijzelf dat schoongemaakt en getransformeerd is in een verlicht "mijzelf". Het is gewoon een fantasie - dezelfde oude fantasie van "ik, mij, mijn". En dan vind je een leraar die met jou samenwerkt om die "zelfrealisatie" droom gaande te houden.

[5] De grond van jouw zijn is niet wat anderen zeggen, hoe goed hun woorden ook klinken of hoeveel mensen ze ook herhalen. Die grond is hier, op dit moment, niet later na een of andere verworvenheid wanneer je leert "hoe" je verlicht moet zijn. Wat je zoekt is wat je reeds bent. Maar je weet niet wat dat is, en niemand kan het je uitleggen:

[6] Keizer Wu: "Wat is dan de hoogste betekenis van de edele waarheden?"
Bodhidharma: "Er zijn geen edele waarheden, er is alleen leegte en er is niets heiligs."
Keizer Wu: "Wie staat er dan voor mij?"
Bodhidharma: "Ik weet het niet."

[7] Nisargadatta en Ramana Maharshi waren geen goden, maar gewone mensen, net als jij en ik. Nisargadatta hield van seks en sigaretten, en stierf aan keelkanker. We sterven allemaal, ongeacht wat we geloven, denken te "realiseren", of denken te weten. Woorden kunnen een tijdlang aanmoedigen en inspireren, maar als je je te lang vastklampt aan een leerstelling, welke dan ook, zal die je blind maken voor je eigen leven, je eigen zijn, je eigen waarheid.

[8] Als ik naar de maan wijs, kijkt mijn hond naar mijn vinger en ziet de maan niet eens. De hond ziet mij als de almachtige, alwetende, goddelijke leider van haar roedel. In haar ogen is alles wat ik doe perfect. Misschien denk jij ook zo over Nisargardatta of Ramana. Als dat zo is, is het tijd om ze te doden.

[9] Als ik zeg "doden", bedoel ik niet dat ik hun standpunten niet respecteer. Zij hadden alle recht op hun ideeën, en je mag je dankbaar blijven voelen voor hun invloed om je tot dit moment gebracht te hebben. Maar als je vrijheid wilt, zoals je zegt, dan vind je die alleen buiten de grenzen van tweedehandse opvattingen over de "werkelijkheid". Om je daarbuiten te wagen is radicale eerlijkheid nodig. Je zou naakt, onzeker, alleen, en misschien bang zijn. Alleen jij kunt weten of je echt vrijheid wilt of niet.

[10] Zolang iemand zich vastklampt aan iets - leringen, leraren, religies, spirituele beoefening - wat dan ook - zal er geen vrijheid zijn. Vrijheid en niet-vastklampen zijn de twee zijden van dezelfde medaille.

[11] Stel nu dat ik jou een glas water aanbied en dat je een slok neemt. Je hoeft je niet af te vragen of het water warm of koud is. Je weet het gewoon. Dat "gewoon weten zonder inspanning" is wat ik "keuzeloos gewaarzijn" noem.

[12] Het wordt "keuzeloos gewaarzijn" genoemd omdat het niet gecultiveerd hoeft te worden, geen "mindfulness" of andere praktijken nodig heeft, en niet opgeroepen hoeft te worden door de zogenaamde "wil". Bewustzijn is hier nu, ongeacht of er inspanning is, of een gebrek aan inspanning. Bewustzijn ziet deze woorden, en begrijpt ze zonder keuze.

[13] Wanneer een gedachte opkomt, wordt die gedachte gekend als een indruk binnen of op keuzeloos gewaarzijn. Op precies dezelfde manier is het "ik" dat zich de denker van die gedachte waant, gekend als een indruk op keuzeloos gewaarzijn.

[14] Ik moet erop wijzen dat als ik "een indruk op gewaarzijn" zeg, dit slechts een manier van spreken is. Ik bedoel niet te suggereren dat gewaarzijn en de indrukken op gewaarzijn op de een of andere manier verschillend zijn. Ze zijn niet verschillend, maar twee aspecten van hetzelfde volkomen mysterieuze levend bewustzijn.

[15] Het idee hier is dat de schijnbare inhoud van een gedachte "gemaakt" is van gewaarzijn, en dat geldt ook voor het gevoel de denker van die gedachte te zijn. Het is allemaal gewaarzijn. Gedachten, het proces van denken, en "mijzelf", de denker - vormen één keuzeloze, naamloze stroom.

[16] Dit gaat niet over "mindfulness". Dit gaat niet over een "jij" die afgezonderd is van datgene waarvan je gezegd wordt mindful te zijn. Dit gaat niet over iets leren, worden, of bereiken. Dit gaat niet over meditatie. Je hoeft niet te proberen om bewust te zijn. Alles wat je ziet, voelt en denkt is gewaarzijn, en gewaarzijn is alles wat je ziet, denkt en voelt. Dit gebeuren, deze stroom, dit levende bewustzijn, dit gevoel van zijn, kan door niemand gecreëerd, gecontroleerd of beheerst worden; niemand staat er los van of gescheiden ervan, zelfs niet in de geringste mate.

[17] Als je deze stroom opmerkt - deze stroom van bewustzijn - word je je er al gauw van bewust dat de gedachten die je "mijn gedachten" noemt noch van jou, noch uit jezelf gekozen zijn, maar gewoon uit zichzelf opkomen. Of je nu op een kussen zit te "mediteren", of een orgasme hebt, gedachten en gevoelens blijven opborrelen. Dit is een levend proces. Het is niet jouw bezit. Je hebt er geen controle over. Bewustzijn is niet aan jou om te beheren of te manipuleren. Bewustzijn, dit levend zijn, is er gewoon, bestaat gewoon.

[18] De instructie om je te concentreren op het gevoel "ik ben" is een pedagogisch hulpmiddel om eraan herinnerd te worden dat gewaarzijn - het gevoel überhaupt te bestaan, bedoel ik - bestaat vóór de gebruikelijke fixatie op het verhaal dat ik mezelf vertel over "mijn leven". Oké. Dat trucje heeft je naar dit punt gebracht, dus het hulpmiddel heeft zijn werk gedaan. Nu is het tijd om dat hulpmiddel los te laten.

[19] Je hebt misschien een vlot nodig om een rivier over te steken, maar als je aan de andere oever bent aangekomen, leg je het vlot neer en loop je verder zonder het vlot. Als je erop staat de last van het vlot met je mee te dragen, kun je niet vrijuit lopen. Wanneer je ziet dat gewaarzijn onbeheersbaar is, altijd aanwezig, moeiteloos en vrij, begin je op een natuurlijke manier te lopen zonder het vlot van "ik ben".

[20] Wat er ook ontstaat in gewaarzijn zal zijn moment hebben, en dan weer verdwijnen. Niets daarvan is blijvend. Zelfs het verhaal dat "mijzelf" heet is een steeds veranderende indruk op het gewaarzijn dat nu hier is, zonder dat iemand hoeft te proberen om gewaar te zijn.