19. Het verhaal dat ik mijzelf vertel


[1]V: Robert, ik vond onze recente discussie over zelfrealisatie en eigenwaarde erg nuttig. De ontdekking dat het verhaal dat "Mijn Leven" heet, en vooral de notie van een traject of pad dat naar een toekomstig doel leidt, slechts illusoir is, was zeker een eyeopener. En toch, ondanks de "Aha!" in dat moment van ontdekking, blijft er een gevoel waarin die doorbraak alleen maar intellectueel was en niet gevoeld tot in het merg van mijn botten. Nu, de volgende dag, wanneer ik geconfronteerd word met de gebruikelijke ennui, probeer ik nog steeds mijn ontevredenheid te doorgronden, mijn weg er doorheen te redeneren, en zin in het leven te vinden. Het lijkt erop dat de volledige ontdekking van iemands ware aard iets is dat ofwel gebeurt, ofwel, zoals in mijn geval, nog niet heeft plaatsgevonden. Wat denk jij daarvan?

[2]A: Ik zou niet zeggen dat het verhaal "slechts illusoir" is. Het is meer zo dat een groot deel van het verhaal niet echt mijn verhaal is, maar een verhaal dat mij wordt opgedrongen: een systeem van waarden en "waarheden" dat vanaf de kindertijd in de geest wordt ingeprent door verzorgers en anderen in het sociale milieu. Door opzettelijke training, en ook door onbewuste assimilatie via osmose, is mij geleerd om mezelf dat verhaal te blijven vertellen, en te geloven dat de waarden en waarheden in dat verhaal mijn waarden en waarheden zijn.

[3]Als dat cultureel ingeprente verhaal stelt dat het leven een betekenis of een bedoeling moet hebben die verder gaat dan slechts een tijd te leven en dan te sterven zoals elk ander dier, dan zal het eenvoudigweg ervaren van het zien, voelen en denken op elk moment terwijl men omgaat met de eisen van het leven zoals het ieder mens betaamt, onvoldoende of zelfs onwaardig lijken. Men leert te verlangen naar iets speciaals in het leven, maar omdat dat "iets speciaals" niet voor de hand ligt, behalve in de fantasie, wordt het zoeken naar dat buitengewone iets een deel van het verhaal dat men zichzelf vertelt.

[4]Jouw zoektocht naar de "ware natuur" maakt deel uit van het cultureel geïnjecteerde verhaal dat zegt dat iemands bestaan van moment tot moment als een gewoon primaat-zoogdier op de een of andere manier gebrekkig is - niet wat we "werkelijk" zijn - zodat men de gedachten en gevoelens van het huidige moment moet verbeteren en uitzoeken hoe ze te vervangen door iets "beters", iets met een betekenis en een bedoeling dat boven leven en ademen verheven is.

[5]Maar dat verhaal, het verhaal van het zoeken naar iets buitengewoons - iets anders dan dit - bevat een impliciet negatief oordeel over iemands huidige "gewone" toestand, die, vergeleken met het gefantaseerde leven vol betekenis en waarde, teleurstellend, saai of erger moet lijken. Dus wat jij ennui noemt is een kenmerk van dat verhaal dat je jezelf vertelt en dat onophoudelijk zegt: "Is dit alles wat er is? Dit is onvoldoende. Mijn gedachten en gevoelens zijn niet genoeg."

[6]Zolang iemand verlangt dat het verhaal een gelukkig verhaal is, is teleurstelling onvermijdelijk, omdat dat verlangen niet altijd bevredigd kan worden. Het verhaal kan niet altijd een gelukkig verhaal zijn tenzij veel wordt genegeerd of bedekt, met name de ouderdom, ziekte en dood die ons allen te wachten staan tenzij we jong sterven. Sommige mensen proberen dat te verhullen door te verwijzen naar een ingebeelde speciale "egoloze" toestand waarin geluk de "natuurlijke staat" is, en men het lijden heeft overstegen. Als dat waar zou zijn, waarom hebben ze het er dan nog over? Wanneer men zich werkelijk gelukkig voelt, praat men niet over geluk, of merkt men het zelfs niet eens op, behalve misschien als een incidentele resonantie.

[7]Als men zich inbeeldt dat anderen een ware aard hebben ontdekt die ikzelf nog niet heb kunnen "realiseren", ontstaat er een pijnlijke spanning - een dilemma - tussen het vernederende verhaal dat ik mezelf vertel aan de ene kant: "Ik ben maar een bange, door ennui geteisterde klomp vlees," en het fantasierijke verhaal van "verlichting", "zelfrealisatie," en "doodloosheid" aan de andere kant: "Ik ben puur bewustzijn zonder verbinding met lichaam of ego." Echt? Helemaal geen verbinding?

[8]Het oplossen van dit dilemma vereist geen zelfrealisatie, het ontdekken van de ware aard, het vinden van je plaats in de veronderstelde "kosmische orde", of iets anders, zeg ik. De ontdekking vindt alleen op dit moment plaats, en niemand kan kiezen wat hij ontdekt, of wanneer, of hoe. Men is machteloos in deze situatie, ongeacht wat het verhaal, dat je geleerd hebt jezelf te vertellen, ook mag beweren. Wanneer die machteloosheid duidelijk wordt lost het dilemma zich eenvoudigweg op. Je leeft gewoon zo goed als je kunt zolang je kunt en dat is het verhaal.

[9]Als je eist dat het verhaal meer is dan dat - als je eist dat het verhaal een betekenis heeft die verder gaat dan het eenvoudige dagelijkse leven - dan zullen gevoelens als ennui zeker de kop opsteken als een soort reactie op het feit dat je de natuurlijke stroom van het organische bestaan hebt onderbroken door het een behoefte aan betekenis op te leggen die het niet kan verschaffen behalve in fantasie.

[10]Het hele concept van eigenwaarde is onzin. Jij hebt, zeg ik, evenveel recht om hier te zijn als ieder ander natuurlijk verschijnsel: een boom, een ezel, of de Stille Oceaan. Je hebt er nooit om gevraagd hier te zijn, en je bent niet verplicht je bestaan te rechtvaardigen, of een zogenaamde "betekenis" te vinden in leven en ademen. Je hebt "mijzelf" niet geschapen, dus waarom zou je de waarde ervan moeten beoordelen? En wie kan er buiten "mijzelf" staan om het te beoordelen?

[11]Wat zelfrealisatie betreft, dat is gewoon een andere versie van "de Hemel". Niemand die over de hemel spreekt is in de hemel. Zogenaamde "zelfrealisatie" is net zoiets - het verhaal van een denkbeeldige toestand die op een of andere manier in de toekomst bereikt moet worden. Welk ander "zelf" kan er ooit zijn buiten datgene dat deze woorden op dit moment leest?

[12]"Mijzelf" is wat het is, en we weten niet wat het is. Een ding is zeker: het verhaal dat men zichzelf heeft leren vertellen is niet het zelf. Voorafgaand aan oordelen en evaluaties van welke aard dan ook, en zonder te weten hoe of waarom, zijn we hier. Laat de oordelen erbuiten, en je zult zien dat je niet gescheiden bent van het leven of de wereld. Alles is één, mocht je het nog niet weten.