17. Bang om eerlijk te zijn


[1]V: Hallo, Robert. Ik ben bang om eerlijk tegen mezelf te zijn met betrekking tot God en religie. Ik werk eraan. Ik weet dat het belangrijk is om die angst los te laten, maar hoe?

[2]A: We hebben allemaal dingen van onze ouders en andere gezagsdragers geleerd voordat we de jaren des onderscheids bereikten - voordat we die ideeën aan een kritisch onderzoek konden onderwerpen - zodat die ideeën onmiddellijk in onze hersenen werden gegrift, zonder er ooit aan te twijfelen of ze te bevragen.

[3]Die ideeën maken deel uit van onze ouderlijke imago's. Imago is een term in de psychologie voor beelden van mama en papa die geintrojecteerd zijn. Onderzoek die woorden als je er dieper op in wilt gaan.

[4]Deze imago's voelen voor ons aan alsof ze deel uitmaken van ons essentiële zelf. Tenzij we in staat zijn onze eigen authenticiteit en vrijheid te vinden los van geërfde geloofssystemen, iets dat veel mensen nooit zullen vinden, vertrouwen we op de imago's voor een gevoel van veiligheid. Daarom kan het zo beangstigend aanvoelen wanneer ingebakken overtuigingen in twijfel worden getrokken, zelfs door ons eigen logische aspect.

[5]Het geloof dat God mijn "hemelse vader" is die "naar mijn gebeden luistert en voor mij zorgt" is een uitbreiding van, of een projectie van, het imago van mijn feitelijke papa - het beeld in mijn geest van mijn feitelijke vader - wat misschien verklaart waarom anders intelligente mensen vaak zo kinderachtig lijken met betrekking tot dit ene onderwerp.

[6]Wat jouw eigen eerlijkheid betreft, hier is geen haast bij. Dingen gebeuren in hun eigen tijd, en als het fruit rijp is zal het vanzelf van de boom vallen. Laat je begrip zich organisch ontvouwen zonder je, voor zover mogelijk, ergens aan vast te klampen - en dit omvat ook het vastklampen aan het idee van "ontwaken" of "verlicht" worden.

[7]"Ontwaakt" en "verlicht" zijn slechts meer ideeën, maar voordat er ook maar enig idee bestaat, ontvouwt het leven zich zoals het zich moet ontvouwen. Geniet ervan voor wat het is zolang je er deel van uitmaakt.

[8]V: U.G. Krishnamurti zei: "Het is een feit dat we niet vrij willen zijn. Wat verantwoordelijk is voor onze problemen is de angst om te verliezen wat we hebben en wat we weten." Dank je, Robert, dat je uitlegt waarom dit zo is.

[9]A: Graag gedaan. Vrijheid bestaat hier op dit moment. Het is alleen ons vasthouden aan leugens - en de meesten van ons weten in ons hart best wel dat het leugens zijn - dat ons ervan weerhoudt dat te zien. Als ik vrijheid zeg, bedoel ik psychologische vrijheid. Fysieke vrijheden, zoals vrij zijn van honger en dorst, of vrij zijn van opsluiting, zijn natuurlijk een andere zaak.

[10]V2: Vrijheid is weten wie en wat je bent.

[11]A: Ik weet niet wie ik ben. We hebben allemaal bepaalde gedachten en gevoelens waarvan we kunnen geloven dat ze op de een of andere manier kwalitatief verschillen van gewone gedachten en gevoelens, maar het is nogal vergezocht, naar mijn mening, om zulke gedachten en gevoelens, "weten" te noemen.

[12]Zoals ik het zie, is de geest geconditioneerd door alles wat ooit gezien, gehoord of anderszins ervaren is, alsmede door aangeboren neigingen die in het DNA gecodeerd zijn. Een deel van die conditionering bestaat uit het hebben gehoord over "verlichting" en "transcendentie", samen met een, waarschijnlijk aangeboren, verlangen naar beheersing van de eigen omgeving en verklaringen voor gebeurtenissen. Stel je bijvoorbeeld een prehistorische primaat voor die 's nachts een geluid hoort en om te overleven moet weten wat dat geluid maakte.

[13]Weet iemand ooit echt wat "mijzelf" is? Waarschijnlijk niet, zeg ik. Men kan gedreven worden door het verlangen, misschien ingegeven door dogma's, om een soort "mijzelf" te vinden dat niet gebonden is aan ruimte en tijd, maar naar mijn mening heeft zo'n "mijzelf" wortels in idealisme, niet in feiten.

[14]Voor mij lijkt het feitelijk onbetwistbaar dat wij mensen een soort zijn in het dierenrijk, en als zodanig beperkt zijn in wat we ooit kunnen weten. Op basis van jouw bewering over vrijheid ben ik er vrij zeker van dat jij het hier helemaal niet mee eens zult zijn, maar dat is prima. Dat is gewoon hoe de dingen op mij overkomen. Ik beweer niet dat ik "gelijk" heb.

[15]Wat de bevrijding betreft die zovelen schijnen te zoeken, en waarvan zij zich inbeelden die te verkrijgen door te ontdekken wie of wat "ik ben": ik heb lang geleden ingezien dat het niets te maken heeft met te weten "wie ik ben". Integendeel, zou ik zeggen.

[16]V2: Oké. Ik begrijp wat je bedoelt. Hier wordt het niet gezien als een direct weten dat ik dat ben, maar meer als het niet in staat zijn om een grens te zien tussen mij en de ander.

[17]A: Ja, daar kan ik het mee eens zijn.

[18]V2: De vrijheid hier wordt louter ervaren als het absolute einde van het zoeken naar persoonlijke relevantie. Er is een diepe vrede in eenvoudig te weten dat niets gekend kan worden.

[19]A: Goed. Ik hou van wat Rilke hierover zegt:

[20]"Wees geduldig met alles wat onopgelost is in je hart en probeer de vragen zelf lief te hebben, als gesloten kamers en als boeken die nu in een vreemde taal zijn geschreven. Zoek nu niet naar de antwoorden die je niet gegeven kunnen worden omdat je niet in staat zou zijn ze te doorleven. En het punt is om alles te doorleven. Doorleef de vragen nu. Misschien zul je dan geleidelijk, zonder het te merken, ooit het antwoord ervaren."

[21]V2: Robert, ik denk dat achterwaarts werken door zelfonderzoek helpt. Wie of welke energie verlicht al deze gedachten en overpeinzingen? Is het die alles doordringende energie die pulseert in iedereen, in de hele natuur, die in ons hoofd knaagt als Ik, Ik, Ik, mijn, mijn, mijn? Dat Zijt Gij. Denk hier maar eens over na tot de gedachten wegvallen en de energie overblijft.

[22]A: Hallo. Ik weet niet zeker wat je bedoelt met "helpt".

[23]V2: Ik bedoel: het ruimt verwarringen op.

[24]A: Oh. Dacht je dat ik in de war was?

[25]V2: Het kan zijn dat je niet in de war bent, maar toch kan er een knagend gevoel zijn dat de zoektocht niet voltooid is.

[26]A: Jij mag dan aan het zoeken zijn. Ik niet. Nergens naar. Als je je intentie wilt richten op het zoeken naar iets en het vinden ervan, heb je zeker dat recht. Maar ik zie de dingen niet op die manier.

[27]Voor mij is elk moment compleet zoals het is. Elk moment van bewustzijn is wat het is, kan niet anders zijn, en is volkomen vluchtig. Ofwel geniet men van het moment voor wat het is, wetende dat het geen enkele blijvende waarde heeft - met inbegrip van de gedachten en gevoelens die men op dat moment heeft - ofwel geniet men er niet van.

[28]Het kan zijn dat je dit unieke moment mist omdat je aandacht ergens anders op gericht is, op een ingebeelde toekomst wanneer mijn "zoektocht voltooid is", wanneer ik eindelijk alles begrijp, wanneer eindelijk mijn lijden is opgehouden, of wanneer ik "één ben met God". Zo'n focus op ingebeelde perfectie noem ik "fantasie". Ik zeg dit omdat ik in je woorden daar iets van terug hoor. Ik heb geen interesse in dat soort fantasie.

[29]Wat betreft je zoektocht die "compleet" is, ik heb geen idee wat dat zou betekenen.

[30]Er zijn hier enkele fans van Rilke van de partij, en aangezien ik er ook een ben, zal ik hem nog eens citeren:

[31] "Laat je alles overkomen
Schoonheid en verschrikking
Ga gewoon door
Geen enkel gevoel is definitief"

[32] V2: Dat zijn heel mooie gedachten, Robert. Alle respect daarvoor. Met het woord "zoeken" bedoelde ik niet het moment in de steek laten en op zoek gaan naar iets anders. Zoals je zelf al aangaf, bedoelde ik het genieten van dit moment met het besef van de vergankelijkheid ervan en tegelijkertijd het erkennen van een permanentie die de vergankelijkheid toelaat erop in te spelen. Het "fundament" dat toelaat dat het gebouw blijft staan. De film op het scherm trekt iedereen aan en vermaakt iedereen, maar zelden beseffen we de ondersteuning van het scherm daarachter dat ruimte biedt aan het spel van de film of de projectie ervan.

[33]Met alle respect, maar je analogie van de bioscoop is een bewerking van een oud concept uit de Veda's dat de wereld die wij kennen slechts als mithya (illusie) beschouwt terwijl alleen Brahman, het veronderstelde "opperwezen", satya (waarheid) is. Veel mensen nemen dat voor waar aan. Ik niet.

[34]De filmscherm-analogie kan wellicht nuttig zijn voor iemand die volledig gehypnotiseerd is door de materiële wereld. Of, die analogie zou gebruikt kunnen worden om erop te wijzen dat we alleen ervaren wat we ervaren dankzij het bewustzijn waarop of waarin al ons weten ontstaat. In mijn korte periode als "spiritueel leraar" - nu gelukkig alleen nog te zien in de achteruitkijkspiegel - gebruikte ik het op die tweede manier.

[35]Maar als die analogie te ver wordt doorgetrokken, leidt ze tot allerlei problemen, zoals het zich voorstellen dat de materiële wereld niet "echt" is, zoals zoveel Hindoes graag geloven, en zoals zoveel dwaze westerlingen zichzelf proberen te overtuigen. En men kan ook op geen enkele manier weten of bewustzijn wel een permanent "fundament" is. Wat je "bewustzijn" noemt, kan net zo tijdelijk en vergankelijk zijn als al het andere, voor zover je dat werkelijk kunt weten.

[36]Ik vraag me af of je ooit een moment hebt gehad waarop je absoluut niets wist. Geen god, geen "Ik Ben", geen "verlichting", geen goeroe, geen pad, geen schattenjacht die "compleet" is als je de pot met goud vindt aan het eind van de regenboog - niets van dat alles.

[37]Ik bedoel een moment waarop je geen enkel idee had van wie of wat je bent, wat wat dan ook betekent, wat de zin van het leven is of dat überhaupt betekenis is behalve elke morgen wakker worden met een nieuwe dag.

[38]A propos, ik heb het volgende altijd mooi gevonden van George Carlin:

[39]"Ik wil mijn volgende leven achterstevoren leven.
"Je begint dood en dan heb je dat alvast gehad.
"Dan word je wakker in een verpleeghuis en voel je je elke dag beter.
"Dan word je eruit geschopt omdat je te gezond bent.
"Je geniet van je pensionering en ontvangt je pensioen.
"Dan als je begint te werken, krijg je een gouden horloge op je eerste dag
"Je werkt 40 jaar tot je te jong bent om te werken.
"Je maakt je klaar voor de middelbare school: alcohol drinken, feesten, en je bent over het algemeen promiscue.
"Dan ga je naar de lagere school, je wordt een kind, je speelt, en je hebt geen verantwoordelijkheden.
"Dan word je een baby, en dan...
"Je brengt je laatste 9 maanden door, zwevend in luxe, in kuuroord-achtige omstandigheden - centrale verwarming, roomservice van de tap, en dan...
"Eindig je als een orgasme.
"Voilà"