11. De zoektocht van de Held


[1]V. Robert, Ik ben nieuwsgierig. Wat is, over het algemeen, jouw visie op de zoektocht van de held?

[2]A: In mijn wereld zijn er geen helden en is er geen zoektocht. Wij menselijke primaten worden op dezelfde wijze geboren als andere dieren, leven op dezelfde wijze als andere dieren, en sterven op dezelfde wijze als andere dieren. Het mythologiseren van dat proces mag voer voor meeslepende filmscenario's verschaffen, maar dat lijkt niet erg behulpzaam te zijn om hier en nu tot bewustzijn te komen.

[3]Het menselijke brein is geëvolueerd tot een complexiteit die groter is dan dat van de meeste andere dieren. (Ik zeg "de meeste" omdat in het geval van dieren met grote hersenen die geen behoefte hebben om te bouwen of uitvindingen te doen om te kunnen overleven - cetaceeën, bijvoorbeeld - we niet weten wat ze denken of hoe slim ze zouden kunnen zijn). De menselijke neurale complexiteit lijkt een surplus van hersencapaciteit ter beschikking te stellen die gewijd kan worden aan zelfrechtvaardiging, zelfverheerlijking, religieuze fantasie, en andere soortgelijke overpeinzingen. Maar dat is gekkenwerk naar mijn idee.

[4]Angst voor de dood - een vrees voor het idee om er uberhaupt niet te zijn - samen met beduchtheid om in een depressie te geraken als men toe zou geven dat leven en ademen geen grotere betekenis lijken te hebben, houdt velen van ons gehypnotiseerd en begerig om te willen "zegevieren". Maar alles wat we echt weten is dat we nu hier zijn. Al het overige, zeg ik, zijn verhalen die we onszelf vertellen om pijn, angst en verlangen te kunnen hanteren.

[5]V2: Maar Robert, zou je niet kunnen zeggen dat voordat jij "ontwaakte" tot het huidige moment, of hoe je het ook wilt noemen, ook jij, net als de rest van ons, verwikkeld was in de zoektocht van de held, met de roeping, de reis, het ontmoeten van de mentor, de beproevingen, en al de rest, en dat de vervulling van de zoektocht bestond uit het inzicht dat het allemaal een illusie was. Dat er alleen "dit" is. Is die zoektocht van jou geen schoolvoorbeeld van het genre, waarbij de jongen aan het eind het meisje krijgt?

[6]A: Ik ben geen grote fan van Joseph Campbell's Hero With A Thousand Faces, dat het idee van de zoektocht van de held populair maakte, noch van zijn navolgers - Robert Bly, bijvoorbeeld, of Michael Meade - die graag het simplistische idee van spirituele metamorfose projecteerden op gewone gebeurtenissen, alsof die gebeurtenissen een vast doel hadden, een voorspelbaar verloop, en een bekende afloop. Ik zie de dingen niet op die manier. Ik zie daar een religieuze ijver - bijvoorbeeld in de zogenaamde "Mythopoetic Men's Movement" - en een behoefte aan controle die voor mij overdreven aanvoelt, samen met een idealisering van het Christendom waar ik totaal niets mee heb. Carl Jung, Campbell's inspiratie, was ook zo.

[7]Voor jou lijkt het misschien dat ik uiteindelijk het meisje kreeg, maar zo voelt het voor mij niet. Neem van mij aan dat ik geen held ben en ik me er niet van bewust ben ergens te zijn gearriveerd, inclusief "het inzien dat het allemaal een illusie was". Ik weet niet wat illusie is en wat niet, en zelfs niet of een dergelijk onderscheid, dat geldig is in de materiële wereld - een fata morgana, bijvoorbeeld - op bruikbare wijze kan worden toegepast op de ervaring van het mens zijn. Ik weet eerlijk gezegd niet wat ik ben of waar ik ben. De schematische diagrammen zijn aan flarden.

[8]Ik heb elders gezegd dat ieder van ons niet "de wereld" ervaart - ook al noemen we het zo - maar "een wereld", een persoonlijk domein dat is opgebouwd uit onze waarnemingen, gevoelens en gedachten - met name de gedachten die we overtuigingen noemen. Mijn zien, voelen en denken is mijn wereld, en jouw zien, voelen en denken is jouw wereld. Je kunt met mij over jouw wereld praten, maar ik kan hem niet kennen, en je kunt hem mij niet laten zien. Ieder van ons leeft, zeg ik, in zijn of haar eigen wereld. Ik bedoel niet, zoals sommige mensen geloven, dat je de materiële wereld droomt. Noch verwijs ik enkel naar de vervormingen die voortkomen uit een perspectief dat egocentrisch is en volledig naar zichzelf verwijst - hoewel dat aspect er ook is.

[9]Ik bedoel dat al wat je kunt weten - niet geloven, maar weten - het geheel is van je eigen waarnemingen, gevoelens en gedachten op dit moment. Dat is jouw realiteit. De man of vrouw die vlak naast je staat, kan in een heel andere wereld leven. Velen van ons begrijpen dat heel goed, maar hebben de neiging te vergeten hoezeer alleen in z'n eigen wereld elke "mijzelf" feitelijk is. Misschien geven we er de voorkeur aan om dat te vergeten.

[10]Je zou een overkoepelende "werkelijkheid" kunnen hypothetiseren - een wereld die bestaat voorafgaand aan percepties, gevoelens, en gedachten - en misschien stel je je zelfs voor dat je iets over die wereld weet, maar in alle eerlijkheid, beschik je niet over een manier om direct te weten hoe zo'n realiteit "werkelijk" is, of zelfs überhaupt bestaat, nietwaar?

[11]Als je dat inziet, laat me dan iets verder gaan. Het is niet alleen zo dat je enkel toegang hebt tot de wereld van je eigen percepties, gevoelens, en gedachten, maar dat los van die percepties, gevoelens, en gedachten, er werkelijk geen "jij" bestaat.

[12]Er is geen jij die gedachten heeft - geen homunculus die in het midden van je schedel gedachten maakt. Jij bent gedachten. Jij bent gevoelens. Jij bent waarnemingen. "Jij" staat daar op geen enkele manier los van, noch ben jij er de eigenaar van. Zonder hen, zeg ik, besta jij niet.

[13]Natuurlijk zijn er mensen - die zichzelf "gelovige mensen" noemen - die zich een "ik" voorstellen dat los staat van persoonlijke ervaring - het permanente, onveranderlijke "Zelf" van de Veda's, bijvoorbeeld, of de God van de Bijbel, maar dat zijn religieuze overtuigingen, geen feiten. In mijn wereld houd ik me graag aan de feiten.

[14]Dus, terwijl ik elke tweedehandse "inside information" vermijd en verblijf in "mijn" eigen wereld - als ik zeg dat ik wakker ben, dan bedoel ik daarmee dat de Robert die zich een verrichter van daden, een voeler van gevoelens en een denker van gedachten voelde, niet meer te vinden is. Behalve dan als herinnering, bestaat hij niet. De wekker ging af. De slaper ontwaakte. De nok is ingestort, en niemand zal dat huis opnieuw bouwen. Noem dat een overwinning als je wilt, maar de gevoelstoon lijkt meer op een verlies - een leegte, een deflatie, een nivellering - dan op een overwinning.

[15]Het is waar dat ophouden met het hoog in je bol te hebben emotionele voordelen kan hebben. Er is een soort gelijkmoedigheid en openheid voor de stroom van gebeurtenissen die er niet was toen Robert nog zijn ingebeelde "krachten" had. Maar daarmee win ik niets. Ik moet ouder worden, verzwakken en vergaan, net als elk ander levend wezen, dus vanwaar "het meisje krijgen op het einde"? Je krijgt het meisje in het midden als je haar überhaupt al krijgt, en ik hoop dat je van haar geniet zolang je haar hebt. Op het einde krijg je de grenen kist. Zoals de Boeddha zei, "ouderdom, ziekte en dood".

[16]Ik vraag me af of je ziet dat in mijn wereld "wakker zijn" geen bron van gelukzaligheid, zelfvoldoening of blijdschap is. Zulke gevoelens komen en gaan zoals de wisselvalligheid van het weer. Wakker zijn betekent het waarderen van het weer, ongeacht de atmosferische omstandigheden. Ik bedoel het waarderen dat er überhaupt weer is, in plaats van niets. Als de vergankelijkheid eenmaal is begrepen als iets vanzelfsprekends, is elk moment je leraar, en hoef je niets te geloven over "god", de "waarheid" of het "zelf".

[17]Dit is geen "zelfrealisatie". Het is niet zo grandioos. Alan Watts merkte ooit op: "Je danst niet om op een bepaalde bestemming op de dansvloer te komen, maar om van de dans te genieten". Dus, net als Alan, ben ik gewoon aan het dansen, en arriveer ik nooit.

[18]Wat betreft het zien dat "er alleen dit is," mij lijkt dat inderdaad vanzelfsprekend. Voor jou niet? Aan dat feit valt echt niet te ontkomen, al proberen velen te ontsnappen middels fantasieën over spirituele perfectie, zelf-meesterschap, eenwording met het zogenaamde "Absolute," en die hele santekraam. Maar als een escapistische fantasie echt voor jou zou werken, zou je deze vragen niet stellen - in plaats daarvan zou je ergens met de andere 'bliss ninnies' aan het keuvelen zijn.

[19]Vragen of mijn ontwaken in het altijd aanwezige hier en nu een bekend verhaalpatroon typeert, namelijk de zoektocht van de held, is misschien niet de beste vraag. In plaats daarvan zou je jezelf kunnen vragen wat je tegenhoudt om op dit moment te "ontwaken". Wat stel je je voor dat er ontbreekt en moet worden voorzien voordat dat kan gebeuren? Ik zeg dit met gepast respect, want ik zie geen wezenlijk verschil tussen jou en mijzelf, behalve op het niveau van de persoonlijkheid, die onbeduidend is vergeleken met de onmetelijkheid van het bestaan überhaupt.

[20]V2: Het lijkt er dan op dat het verhaal van iemands leven een onjuist verhaal is zoals een verhaal dat je over iemand anders vertelt, en dat je vervolgens jezelf toeëigent. In feite ziet het ernaar uit dat we door onze ouders en anderen zijn aangemoedigd om zo'n verhaal te verzinnen, en er dan ook naar te gaan leven. Douglas Harding zei dit ook toen hij sprak over hoe wij onszelf zien als van buitenaf, vanuit het perspectief van een ander. Dit is de oorzaak van al onze problemen. Van "binnenuit" ben ik helemaal niemand, slechts een immense stille aanwezigheid. Bedankt, Robert. Ik snap het.

[21]A: Aha!

[22]V2: Ik zat vandaag in de trein naar Londen en ik had het volgende interessante intermezzo dat beïnvloed werd door onze eerdere dialoog, Robert. Het is moeilijk over te brengen, maar hier komt ie.

[23]Ik realiseerde me dat ik ooit zal sterven, dat dit niet zal blijven voortduren. Dit lichaam is ten dode opgeschreven en het weet dat. Niets is ooit genoeg, en elke poging om dat besef te vervullen is gedoemd om te mislukken. Seks, drugs, rock en roll, hebben allemaal gefaald. De spirituele zoektocht is de meest geraffineerde poging om aan dit besef te ontsnappen.

[24]Ik liet het op me inwerken en mijn lichaam zei: "Ik weet dat al sinds de dag dat ik geboren werd, en jouw ontkenning maakt het alleen maar erger en doet me pijn".

[25]Dus ik zei: "Sorry, maat, ik besef het nu pas." Het zei: "Dat is oké, maar wat een opluchting dat je het eindelijk doorhebt".

[26]Toen besefte ik dat er niets te doen valt. Er valt niets te zoeken, niets te verliezen, niets te vinden.

[27]Toen merkte ik dat de wolken wat pluiziger werden door de convectie van de versterkende warmte van de zon die opstijgt. De velden zijn nog steeds bitter koud en dor, met bruine tinten op de aarde en in de heggen.

[28]Verbazingwekkend hoe een beetje verdomde hopeloosheid en wanhoop, mits bewust gekend, je geest kan opvrolijken. Ah! Dat is beter. Een beetje meer ademruimte.