Chapter 7


I’m A Different Person Now

Q: Your words about constant change hit home, Robert, although I am still grappling with some of it. What has sunk in after all that pain is that I am a different person now. No matter how much I don’t want to be different than I was, I just am. So, I understand that through life experiences we are new each day, and that was something I couldn’t accept before.

But I am still wondering about this. Without there being a “me,” how come the past affects us so much? Like for those of us who experience a trauma, I understand the event itself altered that person. But if “myself,” as you say, is this fluid organism that just experiences life as it flows, what causes us to cling? What role does the subconscious have? It is my understanding that the subconscious rules a lot of what we think and do. If that is the case, then is there a “me,” in the subconscious? As a psychologist, I am sure you did inner child work and explorations like that with people. But if now is all there is, is there still a place for that type of healing?

A: Well, that’s good. You have the important part. Everything is always changing, including myself. That is a powerful idea.

But saying that myself is always changing does not mean that myself is nonexistent, as some people like to imagine. Clearly “myself” exists in various ways, but does not have the permanence that many of us presume. The myself of yesterday, or even of the last instant, is gone and can never come back again. The arrow of time points in only one direction; there is no going back, no reversing time, except in fantasy or delusion.

Myself is like a river of thoughts and feelings that cannot be controlled, but keeps flowing, like it or not, where and as it must. No one can stop that flow. The myself of the last moment is gone forever—water over the dam. Even this moment—this present “myself”—slips away before we can begin to get a grip on it.

Don’t take my word for this. Look into it. Observe the stream of consciousness you call “myself”—not the content of consciousness, not the details of thoughts and feelings—but the stream itself. Notice how thoughts and feelings morph and change endlessly—one thought or feeling flowing into the next. That flow, I am saying, is “myself”—the only myself one will ever really know.

If memories of trauma arise, the apparent thinker of those thoughts calls itself “me,” and the trauma is seen as something that happened to me. From that point of view, the thinker appears to be a continuous, enduring, fixed “thing” to which things happen—events, thoughts, and feelings, one after another. But “myself” is not continuous. Each moment is a new moment, not necessarily connected to the previous moment in any way at all. Do not take this on my authority. Observe and you will see.

The seeming continuity of myself is an illusion that arises partly due to cultural indoctrination, but also because the apparent center of awareness always calls itself by the same name: “me.” That unvarying name suggests an identity which also does not change: me, the perceiver of perceptions, the feeler of feelings, and the thinker of thoughts. However, although the name never changes, that ostensibly unchanging center of awareness is flowing along with everything else, in no way separate from perceptions, thoughts, and feelings.

If locked into a point of view that sees oneself as the thinker of thoughts, it will never even occur to that myself that “myself” is also a thought, ephemeral and entirely transient like any other thought. Yes, there may be a thought in the next moment also called “me,” along with a presentation of feelings and thoughts about “me”, but it will not be the same “me” as the previous “me-thought.”

You have already recognized this—“We are new each day,” you wrote—but you have not yet seen it to the fullest. Yes, we are new each day, but actually we are new each second, and so your wish to be what you used to be merely fantasizes a “used to be” that never really existed in the first place, and now only seems to have existed.

That “used to be” is a story you tell yourself confected from memories and images of countless events, each of which happened to a different “me”, which now are blended together as if they all happened to one durable, but now bygone “me.” Adversity, you say, has brought a new “me” into existence which wishes it didn’t know now what the old “me” didn’t know then, while at the same time, paradoxically, you wish that the old “me” could have known back then how good she had it. That kind of “me” is a fantasy filled with regret.

An old uncle of mine loved to drink, and had a professional looking bar in the basement of his house. He had every kind of liquor you could imagine on the shelves of that bar, and his own beer tap below them. In the center of that wall of bottles was a sign in faux-Germanic font:

“We grow too soon Oldt, and too late Schmart.”

Now any one particular instant may exhibit aspects roughly similar, those of the previous moment. Picture the way one frame in a strip of movie film may differ only slightly from the one just previous to it. The movie is made up of thousands of separate still photographs which, when projected rapidly, produce an apparent continuity. Similarly, the apparent continuity of perceptions, thoughts and feelings from one instant to another may create the impression of a continuous “myself” that endures as time passes—a “myself” that survives intact and unchanged from one moment into the next. But when something abrupt, drastic, or shocking occurs, which is like a jump cut in the movie—a sudden accident, or unexpected bad news—we see immediately that the presumed persistence of selfhood is not truly the case, and we understand that it never was. Often this comes as a shock: “I’m a different person now.”

What you call your “grappling” with the idea of constant change is a kind of resistance to the fact of impermanence. I call impermanence a “fact,” because clearly and undeniably:

  1. there is no stopping the flow of events, and
  2. there are no guarantees whatsoever about what kind of event or feeling will arise next.

You asked, “What causes us to cling?” That is part of it. We are loathe to admit our lack of influence over feelings and events, any one of which might turn one’s entire world upside down in an instant.

But when you ask “What causes us to cling?” you are asking from a perspective that implies an “us” that does not, from my vantage, really exist. There is not a “you” separate from clinging. Clinging is not something that “myself” does. No one can decide to cling or choose not to cling. Let me give you an example from current events.

In my student days, American universities were cauldrons of free speech with students defying all attempts to limit their self-expression. Nowadays, many students clamor for the polar opposite. It is not the right of uncensored expression they are demanding, but the “right” to be kept safe from such expression—safe from having to even hear ideas they do not like. In this new version of what a university should be about, professors have been fired from their jobs because they used a “trigger word” in a lecture, or even because they put a “trigger book” on the syllabus. Eminent visitors with something to say have been debarred.

This new “right” consists of being guaranteed an environment in which nothing will occur that might be upsetting or conflict uncomfortably with whatever views are deemed politically correct. This, of course, is the very antithesis of what a real education involves, which is precisely to have all manner of ideas expressed, questioned, examined from various aspects, and thus clarified.

When asked to defend the notion that their schools, at the cost of the customary free speech rights of their peers and professors, should be emotional “safe zones,” these students resort to the language of post-traumatic stress disorder, asserting that because they are already traumatized by cultural injustice, they cannot tolerate even one more “micro-aggression.” Thus, they demand that everyone in the university milieu treat them as the walking wounded.

Walking wounded has become their identity, and they cling to it eagerly. We hear that eagerness in the phrase, “How do you identify?” which means, tell us your religion, your ethnicity, your sexuality, your skin color, your nationality, your gender, your so-called “race,” etc., because without knowing those details, we cannot trust you, and if they are the wrong details, we cannot trust you either.

But those details are only “myself” insofar as I think they are and act like it. Others may try to put me in a box, but there is, I say, a “myself” entirely outside that box—a “myself” independent of the categories of gender, ethnicity, etc.

Comprehending this does not require ignoring discriminatory societal arrangements or bigoted attitudes in the prevailing social consensus. Seeing “myself” as greater than such categories as gender, skin color, economic class, and nationality does not demand blindness to the inequities of economic, racial, and cultural privilege, not at all. Nor does it mean refraining from advocacy and dissent. One can see the ultimate falsity of cultural identification, but still work to oppose cultural injustice. It only means seeing that categories like race, gender, and the rest do not and cannot define “myself” in my own mind unless I cling to them as if I owned them.

So, one can be aware of those categories without clinging to them, while seeing that “myself,” in its most basic manifestation as choiceless awareness, remains forever undefined by any characterization at all beyond “I am; I exist.”

Some people really have been traumatized—traumatized by rape and other forms of violence, by exposure to horrifying events, by victimization of various kinds, and all the rest. I am not saying that such a person can simply stop “identifying” and thus “snap out of it.” This not a question of willing or deciding, but of healing.

Certainly, a person in the aftermath of traumatic stress needs trained help and a safe space in order to engage with the trauma. Nevertheless, the “trigger warning” people are barking up the wrong tree entirely. In the first place, the proper treatment for PTSD is not avoidance of triggers. Emotional avoidance is a symptom of PTSD, not a treatment for it. Dodging triggers may seem to create a feeling of comfort and safety, but therapists know that behavioral avoidance most often leads to a worsening of symptoms, not a healing of them. Furthermore, physical safety on campus is one thing, but making a campus “safe” from ideas that might offend an already traumatized person is quite another.

Recovery from PTSD may require a period of enhanced safety, but that is the ethos of the consulting room, not the world at large, which is a big world with all kinds of minds in it. Moreover, lasting recovery from PTSD will involve—must involve, I say—coming to see that there exists in this very moment a “myself” who is not traumatized, just as there is a “myself” attending classes who is neither a woman nor a man, neither “cis-gendered” nor GLBTQ, not one race or another, nor actually part of any other subgroup one has learned to identify as. I mean a “myself” with no idea of who it is or even what it is, but only that it is.

Memories of events, even traumatic events, are not permanent recordings with an indelible character engraved in stone. Although based upon events, and consequently constituting one version of those events, memories are not the events themselves, nor are they a recurrence of those events, however much it might seem like that to a sufferer from PTSD.

Memories can be viewed from various angles, circumambulated, regarded freshly, re-visioned, and thus revised. This allows understanding to occur organically. The organic plasticity of memory provides the entrance point for psychotherapy aimed at trauma recovery. As for what style of therapy, an approach that works for one person might not be right for another. Much of the healing power, I have found, resides not in the specifics of technique, but in the relief of being seen, heard, and understood.

Returning to your specific question about what causes us to cling: we cling when we fear that without identifying with something or as something, “myself” will lack substance entirely, rendering ordinary life devoid of meaning. Even a glimmer of the possibility of emptiness and meaninglessness can feel terrifying—like glimpsing a bottomless void into which one might fall forever. And of course we fear death which, although many attempt to hold it at bay with religion and spirituality, will mean the end of the entire self-centered production called “my life.”

“Like a falling star, like a bubble in a stream, like a flame in the wind, like frost in the sun ... ” (Gautama, the Buddha)

Q: Your follow-up response was very helpful. I always thought that people were saying that “me” did not exist at all, and I have never been able to wrap my head around that. Your explanation made total sense to me. In reference to the river analogy, I have since been thinking of trauma almost like a toxic spill in a river.

The poison becomes part of the river in the same way that trauma becomes part of one’s life experience. This toxic spill can be felt, and possibly cleaned up some through therapy or whatever method one uses to heal. But I don’t know that it can ever fully be removed because you can’t undo an event. At least in my experience, once something comes into awareness, it doesn’t seem to want to leave.

Before I was looking for ways to make it seem like the trauma never happened, but now I get it. It happened, and I will be forever changed by it. There is no going back, period, no matter how hard I try.

I just have to say this. It may sound crazy, but we both know I have a touch of crazy. I just have an overwhelming urge to thank you. I so appreciate the listening you have done and the words you have shared. You don’t know me from Eve but you’ve made me feel comfortable enough to share my most buried thoughts and fears. Please just know you have helped so many and are deeply appreciated.

A: You are most welcome. There is nothing crazy about gratitude. I like your idea about the toxic spill in the river. That seems a useful way to view trauma and recovery.

Ik ben een ander mens nu

[1]V: Jouw woorden over voortdurende verandering raken me, Robert, hoewel ik nog steeds met sommige dingen worstel. Wat na al die pijn is doorgedrongen, is dat ik nu een ander mens ben. Hoezeer ik ook niet anders wil zijn dan ik was, ben ik toch veranderd. Ik begrijp dus dat we door levenservaringen elke dag weer nieuw zijn, en dat was iets wat ik voorheen niet kon accepteren.

[2]Maar ik vraag me nog steeds het volgende af. Zonder dat er een "ik" is, hoe komt het dat het verleden ons zo kan beïnvloeden? Net als voor degenen onder ons die een trauma hebben meegemaakt, begrijp ik dat de gebeurtenis zelf die persoon heeft veranderd. Maar als "ikzelf", zoals jij beweert, een vloeiend wezen is dat het leven ervaart zoals het stroomt, waarom klampen we ons dan vast? Welke rol speelt het onderbewustzijn? Ik heb begrepen dat het onderbewustzijn veel bepaalt van wat we denken en doen. Als dat zo is, is er dan een "ik" in het onderbewustzijn? Ik denk dat jij als psycholoog toch innerlijk-kind-werk en dat soort exploraties met mensen hebt gedaan. Maar als er enkel het nu is, is er dan nog een plaats voor dat soort geneeskunde?

[3]A: OK, prima. Je hebt het belangrijkste deel begrepen. Alles is altijd aan verandering onderhevig, inclusief jijzelf. Dat is een krachtig concept.

[4]Maar zeggen dat ikzelf altijd verander betekent niet dat ikzelf niet besta, zoals sommige mensen zich graag verbeelden. Het is duidelijk dat "ikzelf" op verschillende manieren besta, maar heeft niet het permanente karakter dat velen van ons veronderstellen. Het ik van gisteren, of van het net voorbije moment, is weg en kan nooit meer terugkomen. De pijl van de tijd wijst slechts in één richting; er is geen weg terug, geen omkering van tijd, behalve in fantasie of waan.

[5]Ikzelf ben als een rivier van gedachten en gevoelens die niet beheerst kan worden, maar die blijft stromen, zoals hij stroomt en waarheen hij ook maar stroomt, of je het nu leuk vindt of niet. Niemand kan die stroom stoppen. Het ik van het laatste moment is voor altijd verdwenen - water over de dam. Zelfs dit moment - dit huidige "zelf" - glijdt weg voordat we er greep op kunnen krijgen.

[6]Geloof me niet op mijn woord. Kijk er eens naar. Observeer de stroom van bewustzijn die je "mezelf" noemt - niet de inhoud van het bewustzijn, niet de details van gedachten en gevoelens - maar de stroom zelf. Merk op hoe gedachten en gevoelens transformeren en eindeloos veranderen - de ene gedachte of sensatie vloeit over in de volgende. Die stroom, zeg ik, is "mezelf" - de enige mezelf die men ooit echt zal kennen.

[7]Als herinneringen aan trauma's opkomen, noemt de ogenschijnlijke denker van die gedachten zichzelf "ik", en het trauma wordt gezien als iets dat met mij gebeurde. Vanuit dat gezichtspunt lijkt de denker een voortdurend, blijvend, vast "ding" te zijn waaraan dingen gebeuren - gebeurtenissen, gedachten en gevoelens, de een na de ander. Maar "mezelf" is niet continu. Elk moment is een nieuw moment, niet noodzakelijkerwijs op enigerlei wijze verbonden met het vorige moment. Neem dit niet op mijn gezag aan. Observeer het en je zult het zien.

[8]De schijnbare continuïteit van mijzelf is een illusie die deels ontstaat door culturele indoctrinatie, maar ook omdat het schijnbare centrum van bewustzijn zichzelf altijd bij dezelfde naam noemt: "ik". Die onveranderlijke naam suggereert een identiteit die ook niet verandert: ik, de waarnemer van waarnemingen, de voeler van gevoelens, en de denker van gedachten. Maar hoewel de naam nooit verandert, stroomt dat ogenschijnlijk onveranderlijke centrum van gewaarzijn samen met al het andere, op geen enkele manier gescheiden van waarnemingen, gedachten en gevoelens.

[9]Als men vastzit in een gezichtspunt dat zichzelf ziet als de denker van gedachten, zal het nooit zelfs maar bij die ik opkomen dat "ikzelf" ook een gedachte is, vluchtig en geheel vergankelijk zoals elke andere gedachte. Ja, er kan in het volgende moment een gedachte zijn die ook zichzelf "ik" noemt, samen met een presentatie van gevoelens en gedachten over dat "ik", maar het zal niet dezelfde "ik" zijn als de vorige "ik-gedachte".

[10]Je hebt "We zijn elke dag nieuw," al herkend - schreef je - maar je hebt het nog niet volledig doorzien. We zijn inderdaad elke dag nieuw, maar in feite zijn we elke seconde nieuw, en dus is je wens om te zijn wat je ooit was slechts een fantasie van een "verleden" dat nooit echt bestaan heeft, en nu alleen maar lijkt te hebben bestaan.

[11]Dat "hoe je vroeger was" is een verhaal dat je jezelf vertelt, samengesteld uit herinneringen en beelden van ontelbare gebeurtenissen, die elk met een verschillende "ik" gebeurden, en die nu worden samengevoegd alsof ze allemaal met één duurzame, maar nu voorbije "ik" gebeurden. Tegenspoed, zeg je, heeft een nieuwe "ik" in het leven geroepen die wenst dat zij nu niet wist wat de oude "ik" toen niet wist, terwijl je tegelijkertijd, paradoxaal genoeg, wenst dat de oude "ik" toen had kunnen weten hoe goed die het had. Dat soort "ik" is een fantasie vervuld van spijt.

[12]Een oude oom van mij dronk graag, en had een professioneel uitziende bar in de kelder van zijn huis. Hij had elke soort drank die je je maar kon voorstellen op de schappen van die bar, en zijn eigen biertap eronder. In het midden van die muur van flessen hing een bordje in nep-Germaans lettertype:

[13]"We grow too soon Oldt, and too late Schmart."

[14]Nu kan een bepaald moment aspecten vertonen die ongeveer gelijk zijn aan die van het vorige moment. Stel je voor hoe een frame in een filmstrip slechts een klein beetje kan verschillen van het frame dat er net aan voorafging. De film is opgebouwd uit duizenden afzonderlijke foto's die, wanneer ze snel geprojecteerd worden, een schijnbare continuïteit vertonen. Op dezelfde manier kan de schijnbare continuïteit van waarnemingen, gedachten en gevoelens van het ene moment op het andere de indruk wekken van een ononderbroken "ik" die voortduurt terwijl de tijd verstrijkt - een "ik" die intact en onveranderd voortleeft van het ene moment op het andere. Maar wanneer zich iets abrupt, drastisch of schokkend voordoet, net als een jump cut in de film - een plotseling ongeluk, of onverwacht slecht nieuws - zien we onmiddellijk dat de veronderstelde persistentie van het zelf-zijn niet werkelijk het geval is, en begrijpen we dat het dat nooit is geweest. Vaak komt dit als een schok: "Ik ben nu een ander persoon."

[15]Wat jij je "worstelen" met het idee van voortdurende verandering noemt, is een soort verzet tegen de feitelijke vergankelijkheid . Ik noem vergankelijkheid een "feit", want het is duidelijk en onmiskenbaar, dat:

  1. de stroom van gebeurtenissen nooit stopt, en
  2. er geen enkele garantie bestaat wat voor soort gebeurtenis of gevoel er zometeen zal ontstaan.

[16]Je vroeg: "hoe komt het dat wij ons vastklampen?" Dat maakt daar deel van uit. We geven niet graag toe dat we geen invloed hebben op gevoelens en gebeurtenissen, die in een oogwenk onze hele wereld op zijn kop kunnen zetten.

[17]Maar als je vraagt "hoe komt het dat wij ons vastklampen?" dan vraag je dat vanuit een perspectief dat een "wij" impliceert dat, vanuit mijn standpunt bezien, niet echt bestaat. Er is geen "jij" los van het vastklampen. Vastklampen is niet iets dat "ik" doe. Niemand kan het besluit nemen zich vast te klampen of ervoor kiezen zich niet vast te klampen. Laat me je een voorbeeld geven uit de actualiteit.

[18]In mijn studententijd waren de Amerikaanse universiteiten broedplaatsen van vrije meningsuiting en trotseerden de studenten alle pogingen om hun zelfexpressie te beperken. Tegenwoordig roepen veel studenten om het tegenovergestelde. Zij eisen niet het recht op ongecensureerde meningsuiting, maar het "recht" om beschermd te worden tegen dergelijke meningsuiting - beschermd om zelfs niet naar ideeën te hoeven luisteren die hen niet aanstaan. In deze nieuwe versie van wat een universiteit zou moeten zijn, zijn professoren ontslagen omdat ze een "trigger-woord" gebruikten in een lezing, of zelfs omdat ze een "trigger-boek" op de syllabus hadden gezet. Eminente bezoekers die iets te zeggen hebben, zijn uitgesloten.

[19]Dit nieuwe "recht" houdt in dat men verzekerd is van een omgeving waarin niets zal gebeuren dat verontrustend zou kunnen zijn of onaangenaam zou kunnen botsen met welke opvattingen dan ook die als politiek correct worden beschouwd. Dit is natuurlijk precies het tegenovergestelde van wat een echte opvoeding inhoudt, namelijk dat allerlei ideeën worden geuit, in twijfel worden getrokken, vanuit verschillende aspecten worden onderzocht en aldus worden verduidelijkt.

[20]Wanneer deze studenten gevraagd wordt het idee te verdedigen dat hun scholen, ten koste van de gebruikelijke vrijheid van meningsuiting van hun medeleerlingen en professoren, emotionele "veilige zones" zouden moeten zijn, nemen ze hun toevlucht tot de taal van posttraumatische stressstoornis en beweren ze dat ze, omdat ze al getraumatiseerd zijn door cultureel onrecht, zelfs geen "micro-agressie" meer kunnen verdragen. Daarom eisen ze dat iedereen in het universitaire milieu hen behandelt als wandelende gewonden.

[21]Wandelend gewond zijn is hun identiteit geworden, en er wordt gretig aan vastgehouden. We horen die gretigheid in de zin: "Hoe identificeer jij jezelf?", wat betekent: vertel ons wat je godsdienst is, je etniciteit, je seksualiteit, je huidskleur, je nationaliteit, je geslacht, je zogenaamde "ras", enzovoort, want zonder die details te kennen, kunnen we jou niet vertrouwen, en als het de verkeerde details zijn, kunnen we jou ook niet vertrouwen.

[22]Maar die details zijn alleen "mezelf" voor zover ik denk dat ze dat zijn en me ook zo gedraag. Anderen kunnen proberen mij in een hokje te plaatsen, maar er is, zeg ik, een "mijzelf" geheel buiten dat hokje - een "mijzelf" onafhankelijk van de categorieën van geslacht, etniciteit, enz.

[23]Om dit te begrijpen is het niet nodig discriminerende maatschappelijke afspraken of onverdraagzame houdingen in de heersende sociale consensus te negeren. Mezelf als groter beschouwen dan categorieën als geslacht, huidskleur, economische klasse en nationaliteit betekent niet dat ik blind moet zijn voor de ongelijkheden van economische, raciale en culturele voorrechten, helemaal niet. Het betekent evenmin dat men zich moet onthouden van voorspraak en afwijkende meningen. Men kan de uiteindelijke onwaarheid van culturele identificatie inzien, maar zich toch blijven inzetten tegen culturele onrechtvaardigheid. Het betekent alleen inzien dat categorieën als ras, geslacht en de rest "mijzelf" niet definiëren en ook niet kunnen definiëren in mijn eigen geest tenzij ik me eraan vastklamp alsof ik er eigenaar van ben.

[24]Men kan zich dus bewust zijn van die categorieën zonder zich eraan vast te klampen, terwijl men ziet dat "mezelf", in zijn meest basale manifestatie als keuzeloos gewaarzijn, voor altijd ongedefinieerd blijft door welke typering dan ook afgezien van "ik ben; ik besta".

[25]Sommige mensen zijn echt getraumatiseerd - getraumatiseerd door verkrachting en andere vormen van geweld, door blootstelling aan afschuwelijke gebeurtenissen, op verschillende manieren het slachtoffer geworden zijn, enz. Ik zeg niet dat zo iemand eenvoudigweg kan ophouden zich te "identificeren" en er dus "uit kan breken". Dit is geen kwestie van willen of beslissen, maar van helen.

[26]Zeker, een persoon in de nasleep van traumatische stress heeft getrainde hulp en een veilige ruimte nodig om met het trauma om te gaan. Nietemin wedden de mensen die overgevoelig reageren op "triggers" helemaal op het verkeerde paard. In de eerste plaats is de juiste behandeling voor PTSS niet het vermijden van triggers. Emotionele vermijding is een symptoom van PTSS, geen behandeling ervoor. Het ontwijken van triggers kan lijken een gevoel van comfort en veiligheid te geven, maar therapeuten weten dat gedragsvermijding meestal leidt tot een verergering van de symptomen, niet tot genezing ervan. Verder is fysieke veiligheid op de campus één ding, maar een campus "veilig" maken van ideeën waar een reeds getraumatiseerd persoon aanstoot aan zouden kunnen nemen is iets heel anders.

[27]Herstel van PTSS kan een periode van verhoogde veiligheid vereisen, maar dat is het ethos van de spreekkamer, niet van de wereld in het algemeen, die een grote wereld is met allerlei soorten mensen erin. Bovendien zal blijvend herstel van PTSS inhouden - moeten inhouden, zeg ik - inzien dat er op dit moment een "ik" bestaat die niet getraumatiseerd is, net zoals er een "ik" is die lessen volgt en die noch vrouw noch man is, noch "cis-gendered" noch GLBTQ, noch het ene of het andere ras, noch deel uitmaakt van een andere subgroep waarmee men heeft leren identificeren. Ik bedoel een "ik" met geen idee van wie het is of zelfs wat het is, maar alleen dat het er is.

[28]Herinneringen aan gebeurtenissen, zelfs traumatische gebeurtenissen, zijn geen permanente opnames met een onuitwisbaar karakter in steen gebeiteld. Hoewel ze gebaseerd zijn op gebeurtenissen, en bijgevolg één versie van die gebeurtenissen vormen, zijn herinneringen niet de gebeurtenissen zelf, noch zijn ze een herhaling van die gebeurtenissen, hoezeer het daar ook op mag lijken voor een PTSS-patiënt.

[29]Herinneringen kunnen vanuit verschillende invalshoeken worden bekeken en doorlopen. Ze kunnen met een frisse blik opnieuw bekeken worden en vervolgens worden herzien. Hierdoor kan begrip op organische wijze ontstaan. De organische plasticiteit van het geheugen biedt de ingang voor psychotherapie gericht op traumaverwerking. Wat betreft de stijl van de therapie, een benadering die werkt voor de ene persoon hoeft niet de juiste te zijn voor de andere. Veel van de helende kracht, heb ik gevonden, ligt niet in de specifieke techniek, maar in de opluchting van gezien, gehoord en begrepen te worden.

[30]Om terug te komen op je specifieke vraag over wat ons doet vastklampen: we klampen ons vast wanneer we vrezen dat zonder ons ergens mee of als te identificeren, "ikzelf" helemaal geen inhoud meer zal hebben, waardoor het gewone leven betekenisloos wordt. Zelfs een glimp van de mogelijkheid van leegte en betekenisloosheid kan angstaanjagend aanvoelen, als een glimp van een bodemloze leegte waarin men voor eeuwig zou kunnen vallen. En natuurlijk vrezen we de dood, die, hoewel velen hem proberen op afstand te houden met met religie en spiritualiteit, het einde zal betekenen van de hele egocentrische productie genaamd "mijn leven".

[31]"Als een vallende ster, als een luchtbel in een beek, als een vlam in de wind, als vorst in de zon .... " (Gautama, de Boeddha)

[32]V: Jouw vervolgreactie was zeer behulpzaam. Ik dacht altijd dat mensen zeiden dat "ik" helemaal niet bestond, en daar heb ik nooit met mijn pet bijgekund. Je uitleg is voor mij volkomen logisch. Met betrekking tot de rivier-analogie, denk ik sindsdien aan trauma's bijna als een toxische lekkage in een rivier.

[33]Het gif wordt deel van de rivier op dezelfde manier als trauma deel wordt van iemands levenservaring. Dit gif kan worden gevoeld, en mogelijk worden opgeruimd door therapie of welke methode die men ook kiest om te genezen. Maar ik weet niet of het ooit volledig kan worden verwijderd, omdat je een gebeurtenis niet ongedaan kunt maken. Tenminste in mijn ervaring, als iets eenmaal in het bewustzijn komt, lijkt het niet meer weg te willen gaan.

[34]Voorheen zocht ik naar manieren om het te laten lijken alsof het trauma nooit gebeurd was, maar nu snap ik het. Het is gebeurd, en ik zal er voor altijd door veranderd zijn. Er is geen weg terug, punt, hoe hard ik het ook probeer.

[35]Ik wil alleen dit zeggen. Het klinkt misschien gek, maar we weten allebei dat ik een beetje gek ben. Ik heb gewoon een overweldigende drang om je te bedanken. Ik waardeer het zo dat je hebt geluisterd en de woorden die je hebt gedeeld. Je kent me niet van Eva, maar je hebt me genoeg op mijn gemak gesteld om mijn meest verborgen gedachten en angsten te delen. Weet alstublieft dat je zovelen hebt geholpen en dat je zeer gewaardeerd wordt.

[36]A: Heel graag gedaan. Er is niets geks aan dankbaarheid. Jouw idee over de giftige stroom in de rivier bevalt me. Dat lijkt me een bruikbare manier om trauma en herstel te bekijken.