Chapter 5


Freedom From Unwanted Thoughts

Q: Robert, Ramana Maharshi said, “The degree of freedom from unwanted thoughts and the degree of concentration on a single thought are the measures to gauge spiritual progress.” Would you please comment?

A: Does “freedom from unwanted thoughts” mean that thoughts which are “unwanted” can be discarded? How? Where would you put them? Or does it mean that unwanted thoughts never arise in the first place? Or does it mean that one is not troubled by such thoughts if they do arise? These are three very different matters, in my view, and need to be sorted out.

And what is an “unwanted thought” anyway? How does such a thought differ from a wanted thought? Before I comment, please tell me what you imagine constitutes an “unwanted thought,” and say what “freedom from unwanted thoughts” means to you.

Q: I suppose unwanted thoughts are thoughts that distract you from making spiritual progress or that disturb the mind. I’m not sure exactly. And I assume that freedom means not having those thoughts. Ramana seems to be saying that one can learn to concentrate on a single thought so that other thoughts do not arise. So, would you please comment on that?

A: I slept a couple of nights once in a friend’s library that had a painting of Ramana Maharshi on the wall, but apart from the veneration he is accorded in certain circles, along with the little I have heard and read, I never knew much about him.

To put your question in fuller context for myself, I just went through a short biography and some quotes that included the one about which you are asking. It seems that he said a lot of things, not all of which agree with one another, but that’s just human. I see apparent contradictions in my replies to questions too. However, since I do not claim to be speaking absolute “Truth,” or even to have any truth about ultimate matters, perhaps my words deserve more leeway than those of a famous holy man.

Based on what I just perused, Ramana professed a rather straight ahead, party-line view of the universe. As I understand the story, he was inculcated with traditional Hindu beliefs as a child. Then, as a teenager, he lay down and fantasized being dead which resulted in a sudden awakening. Subsequently, he was recognized as a saint and sat in his ashram schmoozing with the folks who came to visit. He was reportedly both kind and generous— two lovely qualities, in my view— and also could focus clearly upon ordinary matters when necessary. All in all, it’s a wholesome story.

Now your quote shows Ramana preaching dogma straight out of Patanjali’s Yoga Aphorisms. That iconic system asserts that through yoga and concentration the mind can be made still, and once “quieted” through concentration, can move forward spiritually.

That’s not my way of life, and I would never recommend it to anyone if that is what you are asking. I don’t engage in practices of any kind beyond just relaxing and observing what can be observed without reference to premature cognitive commitments like the supposed “Truths” in Vedanta. I reject such second-hand “knowledge” entirely, and have no interest in so-called “spiritual progress” either.

In order to make clear what I mean by “premature cognitive commitments,” consider this example. If houseflies are put in a jar which is then covered by a glass plate, at first they will try to escape, striking themselves repeatedly against the glass in their efforts. Soon, however, they will cease trying. Then, if the glass is removed, the flies will remain imprisoned. They have prematurely accepted their captivity, and no longer even try to be free. We humans are not houseflies of course, but, in our own way, we may be subject to a similar phenomenon of self-entrapment, particularly if we are looking for “Truth,” and somehow unfortunately find it.

So my way of regarding these matters appears to differ from Ramana’s. That does not mean that his way of seeing is wrong and mine is right, nor does it mean that my way of seeing is wrong and his is right. Each of us human beings will see what we see as we see it, and no one can ever choose, I say, what to see or how. Those apparent “choices” come upon us like fate. If, for example, some idea “just makes sense,” to you, it does. If it doesn’t make sense, it doesn’t. You cannot decide that some idea will seem sensible to you. It does or it doesn’t.

Ramana and I do not disagree entirely either. As I scanned through his quotations, I saw a couple that I might have uttered myself. For example: “Let come what comes, let go what goes. See what remains.” That’s pithy and close to the bone, in my view. I’ve expressed the same idea myself in almost the same words.

But even if that particular idea makes sense to me, do Ramana’s words afford me any “truth” about ultimate matters or any authoritative instruction about how I should understand this aliveness? Of course not. He was an authority on his aliveness, not mine.

Can Ramana tell me what spirituality is or isn’t, or define spiritual goals for me? Of course not. I’ve got to deal with what I’ve got to deal with. Plugging someone else’s Weltanschauung— someone else’s conception of the world and the place of humanity within it— into my situation can lead only to imitation and inauthenticity.

I don’t mean that Ramana was inauthentic— apparently he was a cool cat and a rather sweet one as well. He liked to hug nonhuman animals, always a good sign in my book. I am referring to the inauthenticity of imitators who adopt, and sometimes even preach, the guru’s world view instead of facing the uncertainty and loneliness involved in living by one’s own lights.

You asked for my comment. If you have the ears to hear it, the previous sentence says it all: forget what some “saint” says about life, and make your own way.

Vedanta makes some graceful logical arguments, and may be worth exploring. But fundamentally the Vedas are not about logic. The philosophical reasoning is used only to “prepare the mind” to receive the religious experience that occupies the center of Vedic culture— personal identification with the “Supreme Being”— an eternal, changeless self that, according to Vedic dogma, is the source of consciousness, and the “first-cause” of everything.

The notion of an eternal, changeless “Self” as an imagined goal to be attained through “realization” engages me not at all. I have no spiritual goals myself, and would not accept someone else’s if proffered on a silver platter with gold-plated guarantees. So, if Ramana and I could meet, I’m sure we’d get on fine personally, but most likely would not see eye to eye on the “eternal changeless” notion that defines “reality” in his world view but not in mine.

Whether there is or isn’t any “changeless Self,” I do not know and do not care. The freedom to be, right here and right now, requires no knowledge of a changeless Self, and is not enhanced in the least by conjecture on the subject— quite the reverse, in my view. Like other hypotheses for which there is no real evidence, and little hope of finding any, I lose interest quickly in that discussion, very much as if the conversation involved how many angels could stand on the point of a needle. The question simply does not capture my attention. Nevertheless, religious people of all stripes view that same issue as central to their lives, and often claim already to know “truth” about it. Different strokes for different folks, no?

I’m out to see what I see, not to confirm or “realize” what someone else saw. The fierce inevitability of seeing, in this moment, whatever one sees, like it or not, is what one “wakes up” to, I say.

Since you asked for my comment, I follow no path at all, and would not follow one if you told me it led directly to the Seventh Heaven. When the path peters out, and you find yourself alone and without assurances of anything, this aliveness, unmitigated, is apparent. Unless you find yourself alone like that, without taking refuge in second-hand notions, no matter what their source, you will never be free, but will remain always an adherent, forever a disciple or an epigone.

When I say “find yourself alone,” I do not mean alone socially. I mean alone in the comprehension that your indefinable presence in this mysterious stream of energy we call “life” brings your world into being— not the world, but your world. So, I am not disputing Ramana Maharshi’s point of view. He had his world and I have mine.

As for the quote, Ramana’s advice about making “spiritual progress” advocates taking control of, and thus hindering, the natural flow of thoughts, feelings, and perceptions. Such advice— again, straight out of yoga dogma— is about disciplining the “mind,” about mastering it. That dogma advises judging pure from impure, and sticking only with the pure. It is about focusing the stream of consciousness and channeling it into one and only one quest: union with the supposed eternal, changeless Self.

That is not my way at all. Awake, I am co-existent with whatever thought, feeling, or perception happens to be front and center—“ pure” or not (and who is to judge?)— until it isn’t. Far from trying to control the stream of consciousness, for me it’s all about non-resistance to the motion of that stream, which is “myself.”

This has nothing to do with progress, but with the inevitability of continual self-expression through thought, word, and deed in each and every moment. It’s about the mercurial impermanence of aliveness, which is never still, never changeless.

To the extent that there even is a “myself” separate from thoughts, feelings, and perceptions (spoiler alert: I don’t see much of one), thoughts, feelings, and perceptions bounce around as they will, like a beach ball in a rapids, while “I,” being just another thought— albeit a repetitive, habitual one, a pet thought, so to speak— just bounce around with the rest. It’s all me. That’s what thoughts, feelings, and perceptions are: me. In my experience, there is no “self” apart from that. Others, I know, believe differently.

The “spiritual progress” you mentioned aims at a goal to be attained in the future through yoga, mental concentration, austerities, and philosophical inculcation. I aim at nothing. This is it— right here and right now. As I am not producing thoughts any more than I am beating my heart, I do not control them either. Thoughts arise and pass away spontaneously along with everything else. I would never try to concentrate. The very idea is absurd on the face of it: trying is the death of one-pointedness, not a way to achieve it. If one-pointedness is needed for a particular task, one-pointedness will be available organically without anyone needing to try to concentrate. Are you concentrating on reading, or are you just reading?

Even if I could, why would I ever want to concentrate on convincing myself of any religious proposition? In the system about which you are asking, various yogas are used to prepare oneself to understand “Truth.” By first stilling the mind and vanquishing the ordinary human needs for social contact and sexual expression, and then by following the line of logic laid out by Patanjali, one can attain union, it is claimed, with the “Absolute” or “Supreme Soul.”

Frankly, that is not my dish of tea. I find neither a need nor a reason to believe in a “Supreme Soul.” If you believe in such a thing, fine by me, but why?

Since you asked for my comment, I say look into your own mind and ask yourself why you believe that. When did that belief begin, what is your evidence for it, and how does that belief shape “myself”? If scripture and testimony are the evidence, just recall the millions who believe in Heaven with Jesus, or virgins in Paradise, on the same style of “evidence” offered by Vedanta— scripture and tradition plus personal testimony. The Christians, you know, are as certain of their “Truth” as the Vedantins are of theirs.

Ask yourself this as well: Suppose there is no “Supreme Soul” at all. Suppose, in other words, that the evolved brain— not some “higher power”— is the original source of consciousness, so that religions and their spiritual goals are, like the rest of human culture, a projection of desires, aversions, and basic animal drives. In that case, what would I require to be “liberated” or free in this very moment? This question goes right to the crux of the matter, it seems to me, for if there is no Supreme Soul (I am not saying there isn’t— I am saying I don’t know anything about that and you don’t either), postponing “liberation” until you complete the “path” to it, would mean denying yourself the only freedom that human beings really can enjoy— self-expression in this very moment.

That freedom, which is not theoretical but actual, requires no guru, no scripture, no authority, no gods— none of that— but only seeing that in each moment, “myself” is what it is, including thoughts, “unwanted” or not, and cannot be any different.

You cannot escape from this moment. Where would you go? You must live with whatever you see, feel, and think. The character and content of this instant of living is inevitable and unavoidable. Surely that is undeniable.

To see the inevitability of now requires neither belief nor effort, but only noticing by means of observation— not observation by a mind that had to be “quieted” or “purified” through special practices and austerities, but observation by the mind as it is in this moment, which is the only moment that ever exists.

To comprehend that this moment is the only moment that ever exists is the end of becoming, which is what I mean by “freedom.” I do not mean eternal happiness or endless bliss. I mean only the liberty to be what you are, feel what you feel, and think what you think right now, needing neither to resist that nor to improve upon it.

I don’t know what the self is or isn’t, and Ramana Maharshi is not going to clear that up for me. I know that in each conscious moment I seem to exist as an apparent center of awareness. Beyond that, it’s all conjecture.

No one, I say, chooses what to think or what to believe. As Heraclitus put it, “Character is destiny.” So, I am not choosing to find the notion of a supposedly conscious “supreme being” unworthy of embrace. That’s just the way the cookie crumbles. I see what I see. Being oneself is unavoidable. Equally, if you imagine that the personal testimony of Ramana Maharshi is relevant to how you should live, you never chose that posture either, and the questions that arise in concert with your messing around in that particular can of worms are not my questions, although you pose them to me, but yours.

In my world, thoughts have no staying power. A thought arises and passes away again naturally, just to be replaced by the next thought. A mind that has been trained to focus on one thought— to cling to it— while discarding all other thoughts is not, I say, intelligent or masterful, but dull. Seeing the transitory nature of all thoughts, a sharp mind has no fear of thoughts, regardless of what they are, from whence they came, or whether they are “unwanted” or not. Nor does a sharp mind need to hold onto thoughts as if they were sacred or irreplaceable.

A thought is here and then passes away. Everything passes away, whether you like it or not. That is what Heraclitus meant— that’s two quotes from the old boy today— when he famously remarked, “No man ever steps in the same river twice, for it’s not the same river and he’s not the same man.”

Vedanta denies impermanence by positing a Supreme Soul said to be eternal and changeless by definition. That is a religious conjecture, not “Truth.” In my world, everything is always changing, including myself— including, I mean, the only myself I ever know directly. I do not need to believe that everything is always changing, nor do I need an authority figure to convince me of it. I can observe that everything is always changing, including the point of view called “myself.”

In accordance with that observation, one can just be, and let the stream of consciousness flow where it will. That is what I mean by “awake.” Each moment of awareness is different from any other, a never-to-be-repeated mix of perceptions, thoughts, and feelings. I cling to none of it, including the idea of attaining something “better.” When clinging and striving come to a stop, freedom is apparent automatically. By freedom, I do not mean happiness or satisfaction. Those feelings, like all feelings, come and go like the wind in the trees. I mean the freedom fully to be. To be this aliveness, whatever it may be.

So, where Ramana Maharshi says, “Let thoughts change, but not you. Let go the changing thoughts and hold on to the unchanging self,” I would say, “Everything is always changing, including ‘myself.’ Let it all go. Hold onto nothing, and then see where you are.” I care nothing for promises of “eventual attainment.” But hey, if Ramana Maharshi, and the quest to “realize” the self and know “God” sounds good to you, there’s plenty meat on those bones to keep you chewing for a lifetime, or several lifetimes. In that regard I happen to be a vegetarian.

Vrij van ongewenste gedachten

[1]V: Robert, Ramana Maharshi zei: "De mate van vrijheid van ongewenste gedachten en de mate van concentratie op één enkele gedachte zijn de maatstaven om spirituele vooruitgang te meten." Wil je alsjeblieft commentaar geven?

[2]A: Betekent "vrij zijn van ongewenste gedachten" dat gedachten die "ongewenst" zijn kunnen worden weggegooid? Hoe dan? Waar zou je ze moeten laten? Of betekent het dat ongewenste gedachten in de eerste plaats nooit opkomen? Of betekent het dat men niet bezorgd raakt van zulke gedachten als ze toch opkomen? Dit zijn drie heel verschillende zaken, die volgens mij uitgezocht moeten worden.

[3]En wat is eigenlijk een "ongewenste gedachte"? Wat is het verschil tussen zo'n gedachte en een gewenste gedachte? Voordat ik commentaar geef, verzoek ik je mij te vertellen wat volgens jou een "ongewenste gedachte" is, en te zeggen wat "vrij zijn van ongewenste gedachten" voor jou betekent.

[4]V: Ik neem aan dat ongewenste gedachten gedachten zijn die je afleiden van spirituele vooruitgang of die de geest verstoren. Ik weet het niet precies. En ik neem aan dat vrijheid betekent dat je die gedachten niet hebt. Ramana lijkt te zeggen dat men kan leren zich op één enkele gedachte te concentreren zodat andere gedachten niet opkomen. Dus, zou je daar commentaar op willen geven?

[5]A: Ik heb eens een paar nachten in de bibliotheek van een vriend geslapen die een schilderij van Ramana Maharshi aan de muur had, maar afgezien van de verering die hem in bepaalde kringen ten deel valt, samen met het weinige dat ik heb gehoord en gelezen, heb ik nooit veel over hem geweten.

[6]Om je vraag voor mezelf in een ruimere context te plaatsen, heb ik zojuist een korte biografie en enkele citaten doorgenomen, waaronder het citaat waarnaar je verwijst. Het lijkt erop dat hij een heleboel dingen heeft gezegd, die niet allemaal in overeenstemming met elkaar zijn, maar dat is menselijk. Ik zie ook schijnbare tegenstrijdigheden in mijn antwoorden op vragen. Maar aangezien ik niet beweer de absolute "Waarheid" te spreken, of zelfs maar enige waarheid over ultieme zaken te bezitten, verdienen mijn woorden misschien meer speelruimte dan die van een beroemde heilige man.

[7]Gebaseerd op wat ik zojuist heb doorgenomen, belijdt Ramana een nogal rechtlijnige, traditiegetrouwe kijk op het universum. Zoals ik het verhaal begrijp, werd hij als kind ondergedompleld in traditionele Hindoe geloofsovertuigingen. Vervolgens, als tiener, ging hij eens liggen en fantaseerde dat hij dood was, wat resulteerde in een plotseling ontwaken. Daarna werd hij erkend als een heilige en zat hij in zijn ashram te kletsen met de mensen die hem kwamen bezoeken. Hij was naar verluidt zowel vriendelijk als vrijgevig - twee mooie kwaliteiten, naar mijn mening - en kon zich ook duidelijk concentreren op alledaagse zaken wanneer dat nodig was. Al met al is het een heilzaam verhaal.

[8]Uit jouw citaat blijkt dat Ramana dogma's predikt die rechtstreeks afkomstig zijn uit Patanjali's Yoga Aforismen. Dat iconische systeem beweert dat door middel van yoga en concentratie de geest stil kan worden gemaakt, en eenmaal "tot rust gekomen" door concentratie, spiritueel kan groeien.

[9]Dat is niet mijn manier van leven, en ik zou het nooit iemand aanraden als dat je vraag is. Ik beoefen niets behalve dat ik ontspannen observeer wat kan worden waargenomen zonder verwijzing naar voorbarig cognitief engagement zoals de vermeende "Waarheden" in Vedanta. Ik verwerp dergelijke tweedehands "kennis" volledig, en heb ook geen interesse in zogenaamde "spirituele ontwikkeling".

[10]Om duidelijk te maken wat ik bedoel met "voorbarig cognitief engagement", neem dit voorbeeld. Wanneer vliegen in een potje gestopt worden, dat vervolgens wordt afgedekt met een glazen plaat, dan zullen zij eerst proberen te ontsnappen en zullen zich daarbij herhaaldelijk tegen het glas werpen. Maar na een tijdje zullen zij hiermee ophouden. Wanneer het glas vervolgens wordt verwijderd, blijven de vliegen zich gedragen als gevangenen. Zij hebben hun gevangenschap voortijdig aanvaard, en proberen zelfs niet meer om vrij te zijn. Wij mensen zijn natuurlijk geen vliegen, maar op onze eigen manier kunnen wij onderhevig zijn aan een soortgelijk fenomeen van zelf-beknotting, vooral als wij op zoek zijn naar de "Waarheid", en die op de een of andere manier helaas nog vinden ook.

[11]Dus mijn manier van denken over deze dingen lijkt te verschillen van die van Ramana. Dat betekent niet dat zijn manier van denken verkeerd is en de mijne juist, noch betekent het dat mijn manier van denken verkeerd is en de zijne juist. Ieder van ons zal denken wat we denken en zoals we het denken, en niemand kan ooit kiezen, zeg ik, wat te denken of hoe. Die schijnbare "keuzes" overkomen ons als het noodlot. Wanneer bijvoorbeeld, een idee "gewoon logisch is", voor jou, dan is dat zo. Als het niet logisch is, dan is het dat niet. Je kunt niet beslissen dat een bepaald idee je zinnig zal lijken. Het lijkt zo of het lijkt niet zo.

[12]Ramana en ik zijn het ook niet helemaal oneens. Toen ik zijn citaten doorlas, zag ik er een paar die ik zelf zou kunnen hebben gezegd. Bijvoorbeeld: "Laat komen wat komt, laat gaan wat gaat. Zie wat overblijft." Dat is kernachtig en dicht op het bot, denk ik. Ik heb hetzelfde idee zelf uitgedrukt in bijna dezelfde woorden.

[13]Maar zelfs als dat bepaalde idee zinvol voor me is, vertellen Ramana's woorden me dan de "waarheid" over ultieme zaken of geven ze gezaghebbende instructies over hoe ik dit levend-zijn zou moeten begrijpen? Natuurlijk niet. Hij was een autoriteit op het gebied van zijn leven, niet het mijne.

[14]Kan Ramana mij vertellen wat spiritualiteit wel of niet is, of spirituele doelen voor mij definiëren? Natuurlijk niet. Ik moet omgaan met wat mij overkomt. Iemands Weltanschauung - andermans opvatting over de wereld en de plaats van de mensheid daarin - inpluggen in mijn situatie kan alleen maar leiden tot imitatie en inauthenticiteit.

[15]Ik bedoel niet dat Ramana niet authentiek was - blijkbaar was hij een toffe peer en ook nog eens heel aardig. Hij hield ervan om niet-menselijke dieren te knuffelen, altijd een goed teken naar mijn mening. Ik verwijs naar de onechtheid van imitators die het wereldbeeld van de goeroe overnemen, en soms zelfs prediken, in plaats van de onzekerheid en eenzaamheid onder ogen te zien die het leven naar je eigen licht met zich meebrengt.

[16]Je vroeg om mijn commentaar. Als je oren het kunnen horen, dan zegt de vorige zin alles: vergeet wat een of andere "heilige" over het leven zegt, en ga je eigen weg.

[17]Vedanta geeft een aantal elegante logische argumenten en kan de moeite van het onderzoeken waard zijn. Maar fundamenteel gaan de Veda's niet over logica. De filosofische redenering wordt alleen gebruikt om de geest "voor te bereiden" op de religieuze ervaring die de essentie van de Vedische cultuur vormt - persoonlijke identificatie met het "Opperwezen" - een eeuwig, onveranderlijk zelf dat, volgens het Vedische dogma, de bron van het bewustzijn is, en de "eerste-oorzaak" van alles.

[18]De notie van een eeuwig, onveranderlijk "Zelf" als een denkbeeldig doel dat bereikt moet worden door "verwerkelijking" boeit me in het geheel niet. Ik heb zelf geen spirituele doelen, en zou die van een ander niet accepteren als die op een zilveren presenteerblaadje met vergulde garanties werden aangeboden. Dus, als Ramana en ik elkaar zouden kunnen ontmoeten, weet ik zeker dat we het persoonlijk goed met elkaar zouden kunnen vinden, maar hoogstwaarschijnlijk zouden we het niet eens zijn over het "eeuwige onveranderlijke" begrip dat "de werkelijkheid" definieert in zijn wereldbeeld maar niet in het mijne.

[19]Of er nu wel of niet een "onveranderlijk Zelf" bestaat, weet ik niet en het kan me ook niet schelen. De vrijheid om te zijn, hier en nu, vereist geen kennis van een onveranderlijk Zelf, en wordt niet in het minst bevorderd door vermoedens over het onderwerp - integendeel, naar mijn mening. Net als andere hypothesen waarvoor geen echt bewijs bestaat, en weinig hoop op het vinden daarvan, verlies ik snel mijn belangstelling voor die discussie, net alsof het gesprek zou gaan over hoeveel engelen er op de punt van een naald kunnen staan. De vraag trekt gewoon mijn aandacht niet. Niettemin beschouwen religieuze mensen van allerlei pluimage diezelfde kwestie als centraal in hun leven, en beweren vaak al de "waarheid" erover al te kennen. Ieder z'n meug, niet waar?

[20]Ik ben erop uit om te zien wat ik zie, niet om te bevestigen of te "realiseren" wat iemand anders zag. De onstuitbare onvermijdelijkheid van het zien, in dit moment, wat men dan ook ziet, of men het leuk vindt of niet, is waartoe men ontwaakt, volgens mij.

[21]Omdat je om mijn commentaar vroeg... ik volg helemaal geen pad, en ik zou nog steeds geen pad volgen ook al vertelde je me dat dat pad rechtstreeks naar de zevende hemel leidt. Wanneer het pad doodloopt en je jezelf alleen aantreft, zonder waarborgen van welke aard dan ook, dan is dit levend-zijn, zonder meer duidelijk. Tenzij je jezelf alleen aantreft, zonder je toevlucht te nemen tot tweedehands begrippen, ongeacht hun bron, zul je nooit vrij zijn, maar altijd een aanhanger blijven - voor altijd een discipel of een epigoon.

[22]Wanneer ik zeg "ontmoet jezelf in alleen zijn", bedoel ik dat niet in sociaal opzicht. Ik bedoel "alleen" in het besef dat jouw ondefinieerbare aanwezigheid in deze mysterieuze stroom van energie die we "leven" noemen jouw wereld tot stand brengt - niet de wereld, maar jouw wereld. Ik betwist het standpunt van Ramana Maharshi dus niet. Hij had zijn wereld en ik heb de mijne.

[23]Wat het citaat betreft, Ramana's advies over het maken van "spirituele vooruitgang" pleit voor het onder controle nemen van en dus belemmeren van, de natuurlijke stroom van gedachten, gevoelens en percepties. Dergelijk advies - opnieuw, rechtstreeks uit het yogadogma - gaat over het disciplineren van de "geest", over het beheersen ervan. Dat dogma adviseert om het zuivere van het onzuivere te onderscheiden, en alleen bij het zuivere te blijven. Het gaat over het concentreren van de stroom van bewustzijn en het kanaliseren ervan naar één en slechts één zoektocht: vereniging met het veronderstelde eeuwige, onveranderlijke Zelf.

[24]Dat is helemaal niet mijn weg. Als ik wakker ben, besta ik samen met elke gedachte, gevoel of waarneming die toevallig op de voorgrond staat - "zuiver" of niet (en wie oordeelt daarover?) - tot het niet meer zo is. Verre van te proberen de stroom van bewustzijn te beheersen, gaat het voor mij om het niet bieden van weerstand tegen de beweging van die stroom, die "ikzelf" ben.

[25]Dit heeft niets te maken met vooruitgang, maar met de onvermijdelijkheid van onophoudelijke zelfexpressie door middel van gedachten, woorden en daden in elk en ieder moment. Het gaat over de vluchtige vergankelijkheid van levend zijn, die nooit stilstaat, nooit onveranderlijk is.

[26]Voor zover er zelfs maar een "ikzelf" los van gedachten, gevoelens en percepties is (spoiler alert: ik zie er niet veel van), stuiteren gedachten, gevoelens en percepties rond zoals ze willen, als een strandbal in een stroomversnelling, terwijl "ik", ook maar een gedachte - zij het een repetitieve, gewoontegetrouwe, een lievelingsgedachte, om het zo maar eens te zeggen - gewoon rondstuitert met de rest. Ik ben het allemaal. Dat is wat gedachten, gevoelens en percepties zijn: mijzelf. In mijn ervaring is er geen "zelf" los daarvan. Anderen, weet ik, geloven iets anders.

[27]De "spirituele vooruitgang" die u noemde is gericht op een doel dat in de toekomst bereikt moet worden door middel van yoga, mentale concentratie, verzakingen en filosofische inprenting. Ik streef naar niets. Dit is het - hier en nu. Aangezien ik geen gedachten produceer, net zomin als ik mijn hart laat kloppen, beheers ik ze ook niet. Gedachten ontstaan en verdwijnen spontaan, samen met al het andere. Ik zou nooit proberen me te concentreren. Het idee alleen al is op het eerste gezicht absurd: proberen is de dood van doelgerichtheid, niet een manier om die te bereiken. Als doelgerichtheid nodig is voor een bepaalde taak, zal doelgerichtheid organisch beschikbaar zijn zonder dat iemand hoeft te proberen zich te concentreren. Bent u zich aan het concentreren op het lezen, of bent u gewoon aan het lezen?

[28]Zelfs als ik dat kon, waarom zou ik me ooit willen concentreren op het overtuigen van mezelf van welke religieuze stelling dan ook? In het systeem waarover u vraagt, worden verschillende yogas gebruikt om zich voor te bereiden op het begrijpen van de "Waarheid". Door eerst de geest tot rust te brengen en de gewone menselijke behoeften aan sociaal contact en seksuele expressie te overwinnen, en vervolgens door de logica te volgen die Patanjali heeft uitgestippeld, kan men, zo wordt beweerd, eenheid bereiken met het "Absolute" of de "Allerhoogste Ziel".

[29]Eerlijk gezegd, is dat niet aan mij besteed. Ik zie noch de noodzaak, noch de reden om in een "Opperziel" te geloven. Als jij in zoiets gelooft, prima, maar waarom?

[30]Omdat je om mijn commentaar vroeg, zeg ik: kijk in je eigen geest en vraag jezelf af waarom je dat gelooft. Wanneer is dat geloof begonnen, wat is je bewijs ervoor, en hoe vormt dat geloof "mijzelf"? Als geschriften en getuigenissen het bewijs zijn, denk dan eens aan de miljoenen mensen die geloven in de hemel met Jezus, of maagden in het paradijs, op basis van hetzelfde soort "bewijs"dat door Vedanta wordt aangeboden -geschriften en traditie plus persoonlijke getuigenis. De Christenen, weet je, zijn even zeker van hun "Waarheid" als de Vedantijnen van de hunne.

[31]Vraag jezelf dit ook af: Stel dat er helemaal geen "Allerhoogste Ziel" is. Stel, met andere woorden, dat de geëvolueerde hersenen - en niet een of andere "hogere macht" - de oorspronkelijke bron van bewustzijn is, zodat religies en hun spirituele doelen, net als de rest van de menselijke cultuur, een projectie zijn van verlangens, aversies, en basale dierlijke driften. In dat geval, wat zou ik nodig hebben om "bevrijd" of vrij te zijn op dit moment? Deze vraag raakt de kern van de zaak, lijkt mij, want als er geen Allerhoogste Ziel is (ik zeg niet dat die er niet is - ik zeg dat ik daar niets over weet en jij ook niet), zou het uitstellen van "bevrijding" totdat je het "pad" ernaartoe hebt voltooid, betekenen dat je jezelf de enige vrijheid ontzegt waarvan menselijke wezens werkelijk kunnen genieten - zelfexpressie op dit eigenste moment.

[32]Die vrijheid, die niet theoretisch is maar feitelijk, vereist geen goeroe, geen geschrift, geen autoriteit, geen goden - niets van dat alles - maar alleen het zien dat in elk moment, "ikzelf" is wat het is, inclusief gedachten, "ongewenst" of niet, en niet anders kan zijn dan dat.

[33]Je kunt niet ontsnappen aan dit moment. Waar zou je heen gaan? Je moet leven met wat je ziet, voelt en denkt. Het karakter en de inhoud van dit moment van leven is onafwendbaar en onvermijdelijk. Dat valt toch niet te ontkennen.

[34]Om de onvermijdelijkheid van nu in te zien is geloof noch inspanning nodig, maar slechts het opmerken door middel van observatie - niet observatie door een geest die "tot rust gebracht" of "gezuiverd" moest worden door speciale oefeningen en verzaking, maar observatie door de geest zoals die is in dit moment, het enige moment dat ooit bestaat.

[35]Begrijpen dat dit moment het enige moment is dat ooit bestaat, is het einde van het worden, en dat is wat ik bedoel met "vrijheid". Ik bedoel niet eeuwig geluk of eindeloze gelukzaligheid. Ik bedoel alleen de vrijheid om te zijn wat je bent, te voelen wat je voelt, en te denken wat je denkt op dit moment, zonder dat je je daartegen hoeft te verzetten of het te verbeteren.

[36]Ik weet niet wat het zelf wel of niet is, en Ramana Maharshi zal dat niet voor me ophelderen. Ik weet dat ik in elk bewust moment lijk te bestaan als een schijnbaar centrum van bewustzijn. Afgezien daarvan is het allemaal giswerk.

[37]Niemand, zeg ik, kiest wat te denken of wat te geloven. Zoals Heraclitus zei: "Karakter is lot." Dus, ik kies er niet voor om de notie van een zogenaamd bewust opperwezen onwaardig te vinden. Dat is gewoon zoals het uitpakt. Ik zie wat ik zie. Jezelf zijn is onvermijdelijk. Evenzo, als je je inbeeldt dat de persoonlijke getuigenis van Ramana Maharshi relevant is voor hoe jij zou moeten leven, dan heb je die houding ook nooit gekozen, en de vragen die rijzen naar aanleiding van je gerommel in die beerput zijn niet mijn vragen, hoewel je ze aan mij stelt, maar jouw vragen.

[38]In mijn wereld hebben gedachten geen blijvende kracht. Een gedachte komt op en gaat vanzelf weer weg, alleen om te worden vervangen door de volgende gedachte. Een geest die getraind is zich op één gedachte te concentreren en er zich aan vast te klampen - terwijl hij alle andere gedachten terzijde schuift, is, zeg ik, niet intelligent of meesterlijk, maar afgestompt. Omdat hij de vergankelijke aard van alle gedachten ziet, is een scherpe geest niet bang voor gedachten, ongeacht wat ze zijn, vanwaar ze komen, of ze "ongewenst" zijn of niet. Evenmin hoeft een scherpe geest gedachten vast te houden alsof ze heilig of onvervangbaar zijn.

[39]Een gedachte is er en gaat dan voorbij. Alles gaat voorbij, of je het nu leuk vindt of niet. Dat is wat Heraclitus bedoelde - dat zijn twee citaten van de oude jongen vandaag - toen hij de beroemde opmerking maakte: "Niemand stapt ooit twee keer in dezelfde rivier, want het is niet dezelfde rivier en hij is niet dezelfde man."

[40]Vedanta ontkent vergankelijkheid door een Allerhoogste Ziel te poneren die per definitie eeuwig en onveranderlijk zou zijn. Dat is een religieus vermoeden, geen "Waarheid." In mijn wereld is alles altijd aan verandering onderhevig, inclusief ikzelf- inclusief, bedoel ik, de enige ik waar ik ooit direct kennis van heb. Ik hoef niet te geloven dat alles altijd verandert, noch heb ik een autoriteitsfiguur nodig om mij daarvan te overtuigen. Ik kan waarnemen dat alles altijd verandert, inclusief het gezichtspunt dat "ikzelf" heet.

[41]In overeenstemming met die observatie kan men gewoon zijn, en de stroom van bewustzijn laten stromen waarheen het wil. Dat is wat ik bedoel met "wakker zijn". Elk moment van bewustzijn is anders dan alle andere, een nooit te herhalen mengeling van waarnemingen, gedachten en gevoelens. Ik klamp me aan niets daarvan vast, ook niet aan het idee om iets "beters" te bereiken. Wanneer vastklampen en streven ophouden, wordt vrijheid automatisch evident. Met vrijheid bedoel ik niet geluk of voldoening. Die gevoelens, zoals alle gevoelens, komen en gaan als de wind in de bomen. Ik bedoel de vrijheid om er volledig te zijn. Om dit levend bewustzijn te zijn, wat het ook moge zijn.

[42]Dus, waar Ramana Maharshi zegt: "Laat gedachten veranderen, maar niet jijzelf. Laat de veranderende gedachten los en houd vast aan het onveranderlijke zelf", zou ik zeggen: "Alles verandert altijd, inclusief 'ikzelf'. Laat het allemaal gaan. Houd je aan niets vast en kijk dan waar je bent." Ik geef niets om beloften van "uiteindelijke verwezenlijking." Maar hé, als Ramana Maharshi en de zoektocht naar het "realiseren" van het zelf en het kennen van "God" je goed in de oren klinken, dan zit er genoeg vlees op die botten om je een leven lang, of meerdere levens lang, aan het kauwen te houden. In dat opzicht ben ik toevallig een vegetariër.