Chapter 30


The Heart Sutra

Q: Good morning, Robert. Another question about the Heart Sutra, please. What is your understanding of “form is emptiness, emptiness is form”?

A: The key to this, in my view, is to understand the term shunyata, which is translated most often as “emptiness,” not as indicating complete nonexistence, but as signifying a lack of independent existence.

So, for instance, “form is emptiness” indicates that the form we call table, being composed of non-table elements—wood, nails, glue—is empty of a separate, free-standing, independent existence, relying as it does for its actuality upon the actuality of its constituent parts. Looking deeper, we see that each of those constituent actualities depends on its constituents. The wood of the table, for example, depends upon non-wood ingredients—sunshine, water, minerals from the soil—so the wood never had an independent existence either.

In the very same way, “myself” is made up of non-self elements: the languages I speak, other people’s opinions, etc. So, while I may imagine myself to be a somewhat permanent and separate entity to which thoughts occur, events happen, etc., that is a misapprehension. Myself, being co-dependent with everything else in this aliveness, must flow and change constantly along with everything else.

I understand “emptiness is form” as an advisory against being enchanted or hypnotized by the idea of emptiness. If one engages in the intentional pursuit of “emptiness,” as if emptiness were some ideal state to be attained once and for all and subsequently forever more savored, then we hear all kinds of nonsense like “despite appearances, nothing that changes actually exists” or “there is no such thing as a person”—the kinds of half-baked ideas that have become popularized as “non-duality.”

Perhaps the meaning of the expression “emptiness is form” will be clarified by saying it this way: Even the notion of “emptiness” is still a kind of form.

If this is clear, then let’s go one step further. As far as we know, neither does form exist in some absolute, unconditional way independent of mind, nor can we know that form does not exist in some way prior to or independent of mind, and the same with emptiness. No one knows what really exists, or even what “really exists” means or entails. So “form is emptiness, emptiness is form” is not a truth to be learned and recited, but a didactic device aimed at loosening attachment to extreme conceptions of “reality” which are either naïvely materialistic (“the table I see exists exactly as I see it”) or dogmatically nihilistic (“nothing exists objectively at all; the material world is only an illusion”).

Q2: Does the Heart Sutra point to the idea that all that exists is a unified whole, that words for things are inaccurate and misleading because they delude us into thinking that separate things exist, and that the essence of reality and myself is Oneness? Lastly, and this is where I am in a rut, how do I move from my conceptual understanding of non-duality to actually living, feeling and knowing deeply that I Am That experientially?

A: The Heart Sutra does not speak of a “unified whole,” so I wonder why you inject that. To be honest, I don’t wonder. I am pretty sure I know why. You have heard about non-duality, and now believe not only that non-duality is “Truth,” but that you are required to “realize” non-duality if you want to end the psychological suffering that seems to be part of ordinary, day-to-day “dualistic” life.

A previous questioner asked me if the Heart Sutra was about “a slow burning away of mental and emotional patterns.” I replied that in my view the Heart Sutra does not suggest burning anything, slowly or not, nor is that sutra an instruction to do anything, including burning, but is a poetic exposition of the emptiness of the name and form called “myself.” When I say “emptiness,” I mean that when I try to find the essence of myself, I cannot.

If the bacteria in my gut were not alive and doing their dance, there would be nobody (no body) called Robert. But those bacteria require this human body to supply the proper conditions for the survival and reproduction of their own bodies. In the very same manner, myself originates co-dependently along with everything else and can never truly stand apart from anything.

That previous questioner had asked for advice, and I responded by suggesting that during her “slow burning of mental patterns,” she should be sure to throw anything to do with spirituality into the fire and stir the ashes.

I’m moved to tell you something along the same lines. Forget about non-duality. Just put non-duality out of your mind entirely — ban it as a banal, shopworn meme. Without that will-o’-the-wisp, then see where you are.

I have just said emptiness means that when I try to find the essence of myself, I cannot.

Don’t take my word for it. Examine the matter to your own satisfaction. Try to find the essence of yourself. See what you come up with.

De Hart Sutra

[1] V: Goedemorgen, Robert. Nog een vraag over de Hart Soetra, alsjeblieft. Wat is jouw begrip van "vorm is leegte, leegte is vorm"?

[2] A: De sleutel hiertoe is, naar mijn mening, de term shunyata, die meestal vertaald wordt met "leegte", niet te begrijpen als een aanduiding van volledig niet-bestaan, maar als een aanduiding van de afwezigheid van onafhankelijk bestaan.

[3] Dus, bijvoorbeeld, "vorm is leegte" geeft aan dat de vorm die we tafel noemen, samengesteld uit niet-tafel-elementen - hout, spijkers, lijm - leeg is van een afzonderlijk, vrijstaand, onafhankelijk bestaan, voor zijn werkelijkheid steunend op de werkelijkheid van zijn samenstellende delen. Wanneer we dieper kijken, zien we dat elk van die samengestelde werkelijkheden weer afhankelijk is van zijn samenstellende delen. Het hout van de tafel, bijvoorbeeld, is afhankelijk van niet-houten bestanddelen - zonneschijn, water, mineralen uit de grond - dus het hout heeft ook nooit een onafhankelijk bestaan gehad.

[4] Op precies dezelfde manier bestaat "ikzelf" uit niet-zelf-elementen: de talen die ik spreek, de meningen van andere mensen, enz. Hoewel ik mijzelf dus kan voorstellen als een enigszins permanente en afzonderlijke entiteit bij wie gedachten opkomen, gebeurtenissen plaatsvinden, enzovoort, is dat een misvatting. Omdat ik mede-afhankelijk ben van al het andere in deze levendigheid, moet ik voortdurend meestromen en veranderen met al het andere.

[5] Ik vat "leegte is vorm" op als een advies tegen betoverd of gehypnotiseerd te worden door het idee van leegte. Wanneer men zich bezighoudt met het opzettelijk najagen van "leegte", alsof leegte een of andere ideale toestand is die eens en voor altijd bereikt moet worden en vervolgens voor altijd gekoesterd moet worden, dan horen we allerlei onzin zoals "ondanks de schijn bestaat er eigenlijk niets dat verandert" of "er bestaat niet zoiets als een persoon" - het soort halfbakken ideeën die populair zijn geworden als "non-dualiteit".

[6] Misschien wordt de betekenis van de uitdrukking "leegte is vorm" duidelijker door het zo te zeggen: Zelfs de gedachte van "leegte" is nog steeds een soort vorm.

[7] Als dit duidelijk is, laten we dan nog een stap verder gaan. Voor zover we weten bestaat vorm niet op een absolute, onvoorwaardelijke manier onafhankelijk van de geest, noch kunnen we weten dat vorm niet bestaat op een bepaalde manier voorafgaand aan of onafhankelijk van de geest, en hetzelfde geldt voor leegte. Niemand weet wat er werkelijk bestaat, of zelfs wat "werkelijk bestaan" betekent of inhoudt. Dus "vorm is leegte, leegte is vorm" is geen waarheid die geleerd en gereciteerd moet worden, maar een didactisch hulpmiddel om gehechtheid aan extreme opvattingen van "werkelijkheid" losser te maken. Dergelijke opvattingen zijn ofwel naïef materialistisch ("de tafel die ik zie bestaat precies zoals ik hem zie") of dogmatisch nihilistisch ("er bestaat helemaal niets objectief; de materiële wereld is slechts een illusie").

[8] V2: Wijst de Hart Soetra soms op het idee dat alles wat bestaat een verenigd geheel is, dat woorden voor dingen onnauwkeurig en misleidend zijn omdat ze ons wijsmaken dat afzonderlijke dingen bestaan, en dat de essentie van de werkelijkheid en mijzelf Eenheid is? Tenslotte, en dit is waar ik in een sleur zit, hoe kom ik van mijn conceptueel begrip van non-dualiteit naar een ervaringsniveau van daadwerkelijk leven, voelen en weten: Ik Ben Dat?

[9] A: De Hart Soetra zegt niets over een "verenigd geheel", dus ik vraag me af waarom je dat opbrengt. Om eerlijk te zijn vraag ik me dat niet af. Ik ben er vrij zeker van dat ik weet waarom. Je hebt gehoord over non-dualiteit, en gelooft nu niet alleen dat non-dualiteit de "Waarheid" is, maar dat je non-dualiteit moet "realiseren" wanneer je een einde wilt maken aan het psychologische lijden dat deel schijnt uit te maken van het gewone, dagelijkse "dualistische" leven.

[10] Een vorige vraagsteller vroeg me of de Hartsoetra soms ging over "het langzaam wegbranden van mentale en emotionele patronen". Ik antwoordde dat naar mijn mening de Hart Soetra niet suggereert iets te verbranden, langzaam of niet, noch is die soetra een instructie om iets te doen, inclusief verbranden, maar is het een poëtische uiteenzetting van de leegte van de naam en vorm die "ikzelf" wordt genoemd. Wanneer ik zeg "leegte", bedoel ik dat wanneer ik probeer de essentie van mezelf te vinden, ik dat niet kan.

[11] Als de bacteriën in mijn darmen niet zouden leven en hun dansje zouden doen, zou het lichaam dat Robert heet er niet zijn. Die bacteriën hebben dit menselijk lichaam nodig om de juiste voorwaarden te scheppen voor het overleven en de voortplanting van hun eigen lichaam. Op precies dezelfde manier ontstaat mijzelf in wederzijdse afhankelijkheid met al het andere en kan ik nooit werkelijk los van iets staan.

[12] De vorige vraagsteller vroeg om advies en ik antwoordde haar dat ze tijdens haar "langzame verbranding van mentale patronen" beter alles wat met spiritualiteit te maken had in het vuur kon gooien en de as goed omspitten.

[13] Het ontroert me om je iets in dezelfde trant te vertellen. Vergeet non-dualiteit. Zet non-dualiteit gewoon helemaal uit je hoofd - verban het als een banale, versleten meme en kijk dan waar je staat zonder dat dwaallichtje.

[14] Ik heb net gezegd dat leegte betekent dat wanneer ik de essentie van mezelf probeer te vinden, ik dat niet kan.

[15] Geloof me niet op mijn woord. Onderzoek de zaak tot je eigen tevredenheid. Probeer de essentie van jezelf te vinden. Kijk wat jij te weten komt.