Chapter 27


Self-Pity

Q: I have read as much of your past writing as I could find. The way you talk about awareness, Robert, seems out of the league of ordinary minds like mine and the other seekers.

You have said that it is our own selfishness and attitude of wanting to attain something that prevents us from being awake. But I want to ask if you have ever been in the shoes of the people who desperately want there to be some meaning behind all the suffering in life? As a human being I am sure that you have been a victim of life’s bitchiness, yet you talk in such a self-assured way. Perhaps you’ve had the luck to find support in your network of acquaintances, or you have a socioeconomic status that enables you to overcome certain kind of problems, or maybe you are one of the lucky ones who had the opportunity to be raised in a loving and good-mannered family, and perhaps you have a natural immunity against the physical or psychological illnesses that many of us suffer.

You might think I am venting my anger with this nonsense rambling, yet I sincerely want to ask you this: How can you promote awareness and total self-consciousness when people are suffering devastating diseases, poverty, abuse by the powerful, discrimination, and many other vicissitudes of ordinary life, then blame them for not realizing how easy it is to be awake? Life seems so unfair. I am sorry if this seems like emotional bullshit, but I need to vomit all these feelings out of me. I hope you don’t feel this letter is hostile towards you. I really just want the opinion of someone as wise as I consider you to be.

A: I don’t hear much hostility in your letter. I hear self-pity. Sooner or later we all suffer, and trying to avoid suffering only makes it worse.

But people of all backgrounds and circumstances from the most privileged to the most deprived have come to self-understanding anyway, while others remain lost in resentment, fear, and anger. I do not know how to account for that apparent “unfairness,” but coming to psychological freedom does not seem to require fortunate circumstances, or even necessarily to benefit from them. In my experience, awakening can involve all kinds of adversity.

You may have read my words, but it appears that you have misunderstood them. I am not blaming anyone—ever. No one chooses who to be or how. In each moment life unfolds as it does, including what “myself” feels or doesn’t feel, understands or fails to understand, does or doesn’t do. Now you may disagree with that. You may imagine that you have control over your thoughts, feelings, and behaviors. You may think that people who do bad things have chosen to do them, or at least not chosen to avoid doing them. That, I say, is not the case. We may have the illusion of choice, but not the actual power to choose. At root level, we are what we are, and no one ever chose that.

When I use the word “awakening,” I do not refer to some special condition that only a few favored humans can attain. By awakening, I only mean noticing that no one is choosing anything. This aliveness, influenced by countless factors, most of them completely beyond our ken, simply expresses itself as it does. To notice this is effortless, and also immune to effort. No one is “doing” noticing.

When the effort to escape from what is — from what actually exists, regardless of how one feels about it — comes to an end, and the fantasy of attaining something “better” ceases, one is awake. There is nothing hidden or esoteric about this.

Awakening, I should add, does not necessarily mean being happy. Nor does it involve believing, as some people do, that everything is perfect. It only means comprehending that everything you see, feel, and think is you. Perceptions, feelings and thoughts are not “out there” somewhere. They occur within your own nervous system. They are you.

I am not saying, as some try to say, that “the world” is nonexistent or only illusory. I don’t even know what that kind of talk would really mean. I am saying that you do not know “the world.” You only know your world: your perceptions, your feelings, your thoughts.

If you understand that, then it follows that the facts of each moment must be chewed up and swallowed, not avoided or evaded. You cannot, after all, avoid or evade yourself. If you try, you end up howling at the moon. Even people from the most fortunate circumstances can end up howling at the moon, as I am sure you really know.

In each moment, things are as they are and cannot be any different. So when you grouse about the unfairness of life, you are rejecting life itself, which has no relationship with fairness or unfairness, and which does not care one whit about what you want or don’t want. Your gripes and complaints only serve to keep you separated from actual life. In each moment, what is can only be embraced as is, never made over to suit your desires.

This is a simple matter. In this moment you seem to exist as a center of awareness. That is all you really know. All the rest, including what anything means or doesn’t mean, is conjecture. You may have opinions, beliefs, and judgments—I am sure you do—but opinions, beliefs, and judgments are not knowledge.

I don’t know what it takes for someone to understand that. I can talk about what it’s like for me, but that is not easily transferred or taught. Beliefs can be taught. Understanding arises only when and how it does, and no one can decide to understand.

I hear the pain and self-pity in your question, but I don’t know how to make you understand that this very moment, which is all you ever have or ever will have, is slipping through your fingers before you even see it, blinded as you are by your longing for something else—something more meaningful, less unfair, or not so painful.

Zelf-Medelijden

[1] V: Ik heb alles van jou gelezen dat ik kon vinden. De manier waarop je praat over bewustzijn, Robert, lijkt buiten het bereik van gewone geesten zoals de mijne en die van andere zoekers.

[2] Je hebt gezegd dat het ons eigen egoïsme en onze neiging van iets willen bereiken is dat ons ervan weerhoudt een ontwaakt leven te leiden. Maar ik zou je willen je vragen of je ooit in de schoenen hebt gestaan van de mensen die wanhopig willen dat er een betekenis is achter al het lijden in het leven? Ik ben er zeker van dat jij als mens het slachtoffer bent geweest van de wreedheden van het leven, en toch praat je zo zelfverzekerd. Misschien heb je het geluk gehad om steun te vinden in je netwerk van kennissen, of heb je een sociaal-economische status die je in staat stelt om bepaalde problemen te overwinnen, of misschien ben je een van de gelukkigen die de kans hebben gehad om opgevoed te worden in een liefhebbend en goedgemanierd gezin, en misschien heb je een natuurlijke immuniteit tegen de fysieke of psychologische ziekten waaraan velen van ons lijden.

[3] Je denkt misschien dat ik mijn woede uit met deze onzin, maar ik wil je oprecht het volgende vragen: Hoe kun je bewustzijn en totaal zelfbewustzijn bevorderen wanneer mensen lijden onder verwoestende ziekten, armoede, misbruik door de machthebbers, discriminatie, en vele andere wisselvalligheden van het gewone leven, en hen dan verwijten dat ze niet beseffen hoe gemakkelijk het is om wakker te zijn? Het leven lijkt zo oneerlijk. Het spijt me als dit emotionele onzin lijkt, maar ik moet al deze gevoelens even uitbraken. Ik hoop dat je niet het gevoel hebt dat deze brief vijandig tegen jou is. Ik wil gewoon de mening van iemand die ik als wijs beschouw.

[4] A: Ik hoor niet veel vijandigheid in je brief. Ik hoor zelfmedelijden. Vroeg of laat lijden we allemaal, en proberen lijden te vermijden maakt het alleen maar erger.

[5] Maar mensen van allerlei achtergronden en omstandigheden, van de meest bevoorrechten tot de meest behoeftigen, zijn toch tot zelfinzicht gekomen, terwijl anderen verloren blijven in wrok, angst en woede. Ik weet niet hoe ik die schijnbare "oneerlijkheid" kan verklaren, maar om tot psychologische vrijheid te komen lijken goede omstandigheden niet nodig te zijn, of zelfs niet noodzakelijkerwijs gunstig. In mijn ervaring kan ontwaken gepaard gaan met allerlei soorten tegenspoed.

[6] Je mag mijn woorden dan gelezen hebben, maar het lijkt mij dat je ze verkeerd begrepen hebt. Ik verwijt niemand iets - nooit. Niemand kiest wie te zijn of hoe. Op elk moment ontvouwt het leven zich zoals het zich ontvouwt, inclusief wat "ikzelf" wel of niet voel, wel of niet begrijp, wel of niet doe. Misschien ben je het daar niet mee eens. Misschien denk je dat je controle hebt over je gedachten, gevoelens en gedrag. Je denkt wellicht dat mensen die slechte dingen doen kiezen om dat te doen, of er in ieder geval niet voor gekozen hebben om ze te vermijden. Dat, zeg ik, is niet het geval. We mogen dan wel de illusie van keuze hebben, maar we hebben geen werkelijke macht om te kiezen. In de grond van de zaak zijn we wat we zijn, en niemand heeft daar ooit voor gekozen.

[7] Wanneer ik het woord "ontwaken" gebruik, verwijs ik niet naar een speciale toestand die slechts een paar bevoorrechte mensen kunnen bereiken. Met ontwaken bedoel ik alleen opmerken dat niemand iets kiest. Dit "levend zijn", dat beïnvloed wordt door ontelbare factoren, waarvan de meeste volledig buiten ons bewustzijn liggen, drukt zich eenvoudigweg uit zoals het zich uitdrukt. Dit opmerken is moeiteloos, en ook immuun voor inspanning. Niemand "doet" het opmerken.

[8] Wanneer de inspanning om te ontsnappen aan wat is - aan wat werkelijk bestaat, ongeacht hoe men zich erover voelt - tot een einde komt, en de fantasie om iets "beters" te bereiken ophoudt, is men wakker. Hier is niets verborgen of esoterisch aan.

[9] Ontwaken betekent overigens niet noodzakelijkerwijs gelukkig zijn. Het houdt ook niet in dat men gelooft, zoals sommige mensen doen, dat alles perfect is. Het betekent alleen te begrijpen dat alles wat je ziet, voelt en denkt jijzelf bent. Waarnemingen, gevoelens en gedachten zijn niet ergens "daarbuiten". Ze doen zich voor binnen je eigen zenuwstelsel. Jij bent ze.

[10] Ik zeg niet, zoals sommigen proberen te zeggen, dat "de wereld" niet bestaat of slechts een illusie is. Ik weet niet eens wat zo'n uitspraak werkelijk zou betekenen. Ik zeg dat je "de wereld" niet kent. Je kent alleen jouw wereld: jouw waarnemingen, jouw gevoelens, jouw gedachten.

[11] Als je dat begrijpt, dan volgt daaruit dat de feiten van elk moment moeten worden gekauwd en doorgeslikt, niet vermeden of ontweken. Je kunt immers jezelf niet vermijden of ontlopen. Als je dat probeert, eindig je jankend naar de maan. Zelfs mensen die uit de meest fortuinlijke omstandigheden komen kunnen uiteindelijk jankend naar de maan eindigen, zoals je ongetwijfeld weet.

[12] Op elk moment zijn de dingen zoals ze zijn en kunnen ze niet anders zijn. Dus als je moppert over de oneerlijkheid van het leven, wijs je het leven zelf af, dat geen relatie heeft met eerlijkheid of oneerlijkheid, en dat zich geen moer aantrekt van wat jij wilt of niet wilt. Je grieven en klachten dienen alleen om je afgescheiden te houden van het werkelijke leven. In elk moment kan wat is slechts worden omarmd zoals het is, en het kan nooit worden overgedaan om aan je verlangens te voldoen.

[13] Dit is een eenvoudige zaak. Op dit moment schijn je te bestaan als een centrum van bewustzijn. Dat is alles wat je werkelijk weet. Al de rest, inclusief wat iets betekent of niet betekent, is giswerk. Je kunt meningen, overtuigingen en oordelen hebben - ik weet zeker dat je die hebt - maar meningen, overtuigingen en oordelen zijn geen kennis.

[14] Ik weet niet wat ervoor nodig is om dat te begrijpen. Ik kan wel zeggen hoe het voor mij is, maar dat is niet makkelijk over te dragen of te doceren. Overtuigingen kunnen worden aangeleerd. Inzicht ontstaat pas wanneer en hoe het ontstaat, en niemand kan besluiten het inzicht te hebben.

[15] Ik hoor de pijn en het zelfmedelijden in je vraag, maar ik weet niet hoe ik je kan laten begrijpen dat dit moment alles is wat je ooit hebt of ooit zult hebben, en dat het je door je vingers glipt voordat je het weet, verblind als je bent door je verlangen naar iets anders - iets zinvollers, iets minder onrechtvaardig, of iets dat niet zo pijnlijk is.