Chapter 23


Choiceless Awareness

The following is a reply to a question from someone who has been following the teachings of Ramana Maharshi and Nisargadatta, both of whom advised concentration on the feeling “I am” as a means to obtain “realization.” My questioner said that some recent criticism by her present spiritual teacher of that form of practice had shaken her faith in the “I am” method, leaving her confused and upset. Here is what I told her:

In regards to ultimate questions such as yours about what “the self” is, beyond a certain point, advice from anyone—Nisargadatta, Ramana, or [her present teacher] is excess baggage at best, and possibly even an impediment to understanding. Words may serve for a time as a kind of signpost, but sooner or later one must forget those words and go it alone. That is why it is said that when you meet the Buddha in the road, you must kill him.

If you do not kill the Buddha, you will remain forever a disciple, limited by ideas you deem to be true without actually knowing if they are or not. It is the ground of your own being that is to be seen, not the ground of being of the Buddha or anyone else.

Second-hand, hearsay spirituality belongs to an illusionary “myself,” dreaming a dream of myself cleaned up, and transformed into an enlightened “myself.” It’s all fantasy—the same old fantasy of “I, me, mine.” Then you find a teacher who colludes with you in keeping that “self-realization” dream going.

The ground of your being is not what others say, no matter how good their words sound or how many people repeat them. That ground is right here, right now, not later after some attainment when you learn “how” to be enlightened. What you seek is what you already are. But you do not know what that is, and no one can explain it to you:

Emperor Wu: “So what is the highest meaning of the noble truths?” Bodhidharma: “There are no noble truths, there is only emptiness and there is nothing sacred.” Emperor Wu: “Then, who is standing before me?” Bodhidharma: “I don’t know.”

Nisargadatta and Ramana Maharshi were not gods, but ordinary human beings just like you and me. Nisargadatta liked sex and cigarettes, and died of throat cancer. We all die regardless of what we believe, “realize,” or think we know. For a time, words may encourage and inspire, but if you cling too long to a teaching, any teaching, it will blind you to your own life, your own being, your own truth.

If I point at the moon, my dog watches my finger and never even sees the moon. The dog regards me as the all-powerful, all-knowing, godlike leader ofher pack. In her eyes, whatever I do is perfect. Perhaps you feel that way about Nisargardatta or Ramana. If you do, it is time to kill them dead.

When I say “kill” them, I do not mean to disrespect their points of view. They had every right to their ideas, and you may continue to feel grateful for their influence in bringing you to this moment. But if you want freedom, as you say you do, that is found, I say, only beyond the limits of hand-me-down views about “reality.” To venture beyond the pale takes radical self-honesty. You’d be naked, uncertain, alone, and perhaps frightened. Only you can know if you really want freedom or not.

As long as one clings to anything—teachings, teachers, religions, practice— whatever—there will be no freedom. Freedom and non-clinging are the two sides of the same coin.

Now, suppose I offer you a glass of water and you take a sip. You do not have to ask yourself if the water is warm or cold. You just know. That “just knowing without trying” is what I call “choiceless awareness.”

It is called choiceless awareness because it needs no nurturing, no “mindfulness” or other practices, and no summoning up by so-called “will.” Awareness is here now regardless of effort or lack of effort. Awareness sees these words, and understands them choicelessly.

When a thought arises, that thought is known as an impression within or upon choiceless awareness. In the very same way, the “myself” that imagines itself the thinker of that thought is known as an impression upon choiceless awareness.

I must point out that my saying “an impression upon awareness,” is just a manner of speaking. I don’t mean to suggest that awareness and the impressions upon it are somehow different. They are not different, but two aspects of the same entirely mysterious aliveness.

The idea here is that the apparent content of a thought is “made” of awareness, and so is the feeling of being the thinker of that thought. It’s all awareness. Thoughts, the process of thinking, and “myself,” the thinker—comprise one choiceless, nameless flow.

This is not about “mindfulness.” This is not about a “you” separate from that of which you are told to be mindful. This is not about learning, becoming, or attaining anything. This is not about meditation. You do not have to try to be aware. Everything you see, feel, and think is awareness, and awareness is everything you see, think, and feel. This happening, this flow, this aliveness, this sense of being, cannot be created, controlled, or managed by anyone; no one stands apart or separate from it, even in the slightest degree.

If you notice this flow—this stream of consciousness—you soon become aware that the thoughts you call “my thoughts” are neither yours, nor chosen, but simply arise on their own. Whether you are sitting on a cushion “meditating,” or having an orgasm, thoughts and feelings continue bubbling up. This is a living process. You don’t own it. You don’t control it. Awareness is not yours to manage or manipulate. Awareness, this aliveness, simply is, simply exists.

The instruction to focus upon the feeling “I am,” is a pedagogical device aimed at being reminded that awareness—the feeling of being at all, I mean—exists prior to the usual fixation upon the story I tell myself about “my life.” OK. That little trick has brought you to this juncture, so the device has done its job. Now it is time to let that device go.

You may need a raft to cross a river, but when you arrive at the other shore, you put the raft down and walk forward without it. If you insist on carrying the burden of the raft with you, you cannot walk freely. Upon seeing that awareness is beyond control, ever-present, effortless, and free, you begin walking naturally without that “I am” raft.

Whatever arises within awareness will have its moment, and then pass away. There is no permanency in any of it. Even the story called “myself” is an ever-changing impression upon the awareness that is here now without anyone having to try to be aware.

Keuzeloos gewaarzijn

[1] Wat volgt is een antwoord op een vraag van iemand die de leerstellingen van Ramana Maharshi en Nisargadatta heeft bestudeerd, die allebei concentratie op het gevoel "Ik ben" aanraadden als een middel tot "realisatie". Mijn vraagsteller zei dat recente kritiek van haar huidige spirituele leraar op deze vorm van beoefening haar geloof in de "ik ben"-methode had aangetast, waardoor ze in de war en van streek was geraakt. Ik vertelde haar het volgende:

[2] Met betrekking tot ultieme vragen zoals de jouwe over wat "het zelf" is, is, na een bepaald punt, advies van wie dan ook-Nisargadatta, Ramana, of [haar huidige leraar] op zijn best overtollige bagage, en mogelijk zelfs een belemmering om tot inzicht te komen. Woorden kunnen een tijd lang dienen als een soort wegwijzer, maar vroeg of laat moet men die woorden vergeten en het zelf doen. Vandaar wordt er gezegd dat wanneer je de Boeddha op de weg tegenkomt, je hem moet doden.

[3] Als je de Boeddha niet doodt, zul je voor altijd een discipel blijven, beperkt door ideeën die je als waar beschouwt zonder werkelijk te weten of ze waar zijn of niet. Het is de grond van je eigen wezen die gezien moet worden, niet de grond van het wezen van de Boeddha of iemand anders.

[4] Tweedehands, van horen zeggen spiritualiteit behoort toe aan een illusionair "ik", dat droomt van een ik dat schoongemaakt en getransformeerd in een verlicht "ik". Het is gewoon een fantasie - dezelfde oude fantasie van "ik, mij, mijn". En dan vind je een leraar die met jou samenwerkt om die "zelfrealisatie" droom gaande te houden.

[5] De grond van jouw bestaan is niet wat anderen zeggen, hoe goed hun woorden ook klinken of hoeveel mensen ze ook herhalen. Die grond is hier, op dit moment, niet later na een of andere verworvenheid wanneer je leert "hoe" je verlicht moet zijn. Wat je zoekt is wat je reeds bent. Maar je weet niet wat dat is, en niemand kan het je uitleggen:

[6] Keizer Wu: "Wat is dan de hoogste betekenis van de edele waarheden?"
Bodhidharma: "Er zijn geen edele waarheden, er is alleen leegte en er is niets heiligs."
Keizer Wu: "Wie staat er dan voor mij?"
Bodhidharma: "Ik weet het niet."

[7] Nisargadatta en Ramana Maharshi waren geen goden, maar gewone mensen, net als jij en ik. Nisargadatta hield van seks en sigaretten, en stierf aan keelkanker. We sterven allemaal, ongeacht wat we geloven, "beseffen", of denken te weten. Woorden kunnen een tijdlang aanmoedigen en inspireren, maar als je je te lang vastklampt aan een leerstelling, welke dan ook, zal die je verblinden voor je eigen leven, je eigen zijn, je eigen waarheid.

[8] Als ik naar de maan wijs, kijkt mijn hond naar mijn vinger en ziet de maan niet eens. De hond ziet mij als de almachtige, alwetende, goddelijke leider van haar roedel. In haar ogen is alles wat ik doe perfect. Misschien denk jij ook zo over Nisargardatta of Ramana. Als dat zo is, is het tijd om ze te doden.

[9] Als ik zeg "doden", bedoel ik niet dat ik hun standpunten niet respecteer. Zij hadden alle recht op hun ideeën, en je mag je dankbaar blijven voelen voor hun invloed om je tot dit moment te brengen. Maar als je vrijheid wilt, zoals je zegt, dan vind je die alleen buiten de grenzen van tweedehandse opvattingen over de "werkelijkheid". Om je daarbuiten te wagen is radicale eerlijkheid nodig. Je zou naakt, onzeker, alleen, en misschien bang zijn. Alleen jij kunt weten of je echt vrijheid wilt of niet.

[10] Zolang iemand zich vastklampt aan wat dan ook - leringen, leraren, religies, discipline - wat dan ook - zal er geen vrijheid zijn. Vrijheid en niet-vastklampen zijn de twee zijden van dezelfde medaille.

[11] Stel nu dat ik jou een glas water aanbied en dat je een slok neemt. Je hoeft je niet af te vragen of het water warm of koud is. Je weet het gewoon. Dat "gewoon weten zonder inspanning" is wat ik "keuzeloos gewaarzijn" noem.

[12] Het wordt "keuzeloos gewaarzijn" genoemd omdat het niet gevoed hoeft te worden, geen "mindfulness" of andere praktijken nodig heeft, en niet opgeroepen hoeft te worden door de zogenaamde "wil". Bewustzijn is hier nu, ongeacht of er inspanning is, of een gebrek aan inspanning. Bewustzijn ziet deze woorden, en begrijpt ze zonder keuze.

[13] Wanneer een gedachte opkomt, wordt die gedachte gekend als een indruk binnen of op keuzeloos gewaarzijn. Op precies dezelfde manier is het "ik" dat zich de denker van die gedachte waant, bekend als een indruk op keuzeloos gewaarzijn.

[14] Ik moet erop wijzen dat mijn uitspraak "een indruk op gewaarzijn," slechts een manier van spreken is. Ik bedoel niet te suggereren dat gewaarzijn en de indrukken op gewaarzijn op de een of andere manier verschillend zijn. Ze zijn niet verschillend, maar twee aspecten van hetzelfde volkomen mysterieuze levend bewustzijn.

[15] Het idee hier is dat de schijnbare inhoud van een gedachte "gemaakt" is van gewaarzijn, en dat geldt ook voor het gevoel de denker van die gedachte te zijn. Het is allemaal gewaarzijn. Gedachten, het proces van denken, en "mezelf", de denker - vormen één keuzeloze, naamloze stroom.

[16] Dit gaat niet over "mindfulness". Dit gaat niet over een "jij" die afgezonderd is van datgene waarvan je gezegd wordt mindful te zijn. Dit gaat niet over iets leren, worden, of bereiken. Dit gaat niet over meditatie. Je hoeft niet te proberen om bewust te zijn. Alles wat je ziet, voelt en denkt is gewaarzijn, en gewaarzijn is alles wat je ziet, denkt en voelt. Dit gebeuren, deze stroom, dit levende bewustzijn, dit gevoel van zijn, kan door niemand gecreëerd, gecontroleerd of beheerst worden; niemand staat er los van of gescheiden ervan, zelfs niet in de geringste mate.

[17] Als je deze stroom opmerkt - deze stroom van bewustzijn - word je je er al gauw van bewust dat de gedachten die je "mijn gedachten" noemt noch van jou, noch uit jezelf gekozen zijn, maar gewoon uit zichzelf opkomen. Of je nu op een kussen zit te "mediteren", of een orgasme hebt, gedachten en gevoelens blijven opborrelen. Dit is een levend proces. Je bezit het niet. Je hebt er geen controle over. Bewustzijn is niet aan jou om te beheren of te manipuleren. Bewustzijn, dit levend zijn, is er gewoon, bestaat gewoon.

[18] De instructie om je te concentreren op het gevoel "ik ben" is een pedagogisch hulpmiddel om eraan herinnerd te worden dat gewaarzijn - het gevoel überhaupt te bestaan, bedoel ik - bestaat vóór de gebruikelijke fixatie op het verhaal dat ik mezelf vertel over "mijn leven". Oké. Dat trucje heeft je naar dit punt gebracht, dus het instrument heeft zijn werk gedaan. Nu is het tijd om dat instrument los te laten.

[19] Je hebt misschien een vlot nodig om een rivier over te steken, maar als je aan de andere oever bent aangekomen, leg je het vlot neer en loop je verder zonder het vlot. Als je erop staat de last van het vlot met je mee te dragen, kun je niet vrijuit lopen. Wanneer je ziet dat gewaarzijn onbeheersbaar is, altijd aanwezig, moeiteloos en vrij, begin je op een natuurlijke manier te lopen zonder dat "ik ben" vlot.

[20] Wat er ook ontstaat in gewaarzijn zal zijn moment hebben, en dan weer voorbijgaan. Er zit geen blijvendheid in. Zelfs het verhaal dat "ikzelf" heet is een steeds veranderende indruk op het gewaarzijn dat nu hier is, zonder dat iemand hoeft te proberen om gewaar te zijn.