Chapter 21


What's Wrong With Pointers?

Q: Robert, the other day you went on a bit of a rant about spiritual pointers. You said that the way people eat them up, pointers must taste like candy but not to you. What is wrong with pointers?

A: I was referring to the words of spiritual teachers that are greeted immediately as “Truth.” For instance, someone will say, “I am the unchanging witness of all that is,”—not, “I feel like an unchanging witness,” but “I am the unchanging witness”—and right away the seekers will nod their heads sagely as if there were no question at all about the truth of that notion, and as if everything worthwhile in living depended on convincing oneself that one really is an “unchanging witness” instead of the poor, frightened, unfulfilled, needy, wounded, suffering human being that one presently seems to be.

Really? Is that true? Am “I” really unchanging, or is myself changing along with everything else? And am I really a witness? If so, what am I witnessing, and how is “myself” separate from what I am witnessing?

I have seen spiritual seekers upon hearing the “unchanging witness” instruction immediately split off part of the ordinary ego, and then call the split-off part, which is really still just ego in disguise, their “witness.”

Since that splitting creates a seemingly separate point of view which can appear “spiritual,” one can be lost in that kind of “witnessing” for years, becoming increasingly isolated from ordinary life, while believing that the more pronounced the splitting becomes, the more “progress” one is making.

The “witness” pointer is only one example. In my view, the one and only thing that really needs pointing to is the hunger of the mind — not my mind or your mind, but the human mind — for descriptions of the ineffable, and explanations for the inexplicable.

Given our genetic history, that hunger for explanation seems reasonable, and I am not saying it can be otherwise. Of course we mammals would like to be able to explain that mysterious noise in the night. Was that just the wind in the trees or is a tiger on the prowl? The survival of our DNA into subsequent generations might depend upon the accuracy of that determination. And DNA, whether we admit it or not, is doing a lot of “my” thinking. In a way, the individual body is only a mortal means for DNA to make itself immortal. And the mind — not my mind or your mind, but the human mind — is well adapted to that project.

Explanations may be useful. I do want to know, for example, what that clanking sound in the engine of my car is all about. That utility, however, goes right out the window as soon as someone becomes cocksure of knowing Truth — I mean, of course, the so-called “Truth” — about the relation between brain and mind, about what myself really is, about why there is something rather than nothing, about whether God exists or not, about what is the original source of consciousness, about what is real and what is only “apparent,” and other such ultimate matters. Topics like that force the explanation factory into territory where, lacking the information required to actually explain anything, the explanation factory morphs instantly into a fantasy factory instead.

That is the usual level of the pointing guru types I’ve encountered either personally or in print. They offer their beliefs, often based upon cultural indoctrination, masquerading as “Truth.” For reasons of their own—the usual reasons: money, power, sex, fame, self-justification—such teachers may overstate their grasp of “reality,” and so intentionally deceive their students, or they may be self-deluded, or both. In any case, the pointers coming from those sources may sound deep or penetrating, but when inspected closely, one may discover thatthey are drivel.

Some questions have no answers. If you ask for the answer to a question like that, all you can expect is drivel, and you will find someone to dish it up for you.

Look, for instance, at the burgeoning non-duality industry. Advaita Vedanta is problematical enough when the original sources are investigated. But once passed through the guts of a parrot, and defecated deftly as droplets of “Truth,” non-duality loses any semblance of relatedness to the human condition. If non-duality grabs your attention, at least read the ancient sources for yourself.

If you hope that the fear, pain, guilt, yearning, and other suffering to which we humans are prone can be vanquished by accepting other folks’ explanations or following a so-called path, it’s not my place to interfere. You have every right to any comfort you can find in life. I have not walked a mile in your moccasins, and it is not my intention to deprive you of whatever you need to believe.

My words in these conversations are self-expression, not dogma. I do not claim that these words are “true,” only that they are said in earnest. I have never followed a path. I don’t even see a path except for my own vanishing tracks viewed in retrospect through the distorted lens of memory. I can see, in a way, what has occurred, but I have no idea what’s next. The future is all I don’t know, and cannot imagine. Still, if you have a structure, a path, or a destination that works for you and brings peace of mind, fine by me. I know my ideas are not for everyone.

Some of you I know only as presences on the internet, others are familiar faces. I have for years now replied to every question as honestly and open-heartedly as possible. I don’t ask anyone to believe what I say. For me these conversations provide a natural pleasure—a fulfillment in and of themselves, regardless of what anyone thinks of me or my words.

So regarding ultimate matters of the kind to which spiritual pointers are expected to point, I say that we human beings are all at sea in the very same boat—the S.S. Human Limitation. No one knows “Truth.” At best, all any of us can offer is a description of our perceptions, feelings, and thoughts in this very moment. Although we try to deny it, in the next moment all of that could change. So why call descriptions of thoughts, which are always subject to change, “Truth”?

A speaker may be clever, impressive, and convincing. Nevertheless, the speaker—any speaker—lacks credibility entirely when it comes to such questions as: Who am I? Why is there something rather than nothing? What am I? Which comes first, consciousness or brains? What happens when you die? Anyone who offers “final answers” to those questions is, I say, a liar or seriously deluded.

And yet, I see people with real interest in these matters, people who are not completely hypnotized by spirituality, people who seem to have sufficient aptitude to discover their own ways in the art of living, still yearning to find the next great pointer, as if hearing a few words could somehow lead them to “Truth.”

If you find yourself in that category, ask yourself this: If the pointers you have heard really led to “Truth,” then why are you still looking to acquire the next pointer, read the next supposedly “sacred” text, attend the next satsang, or acquire the next practice?

I’d think one pointer alone would be enough to turn you away forever from expecting or wanting others to do your work for you. If a pointer can’t do at least that much, it’s only pointing towards further confusion.

Wat is er mis met aanwijzingen?

[1]V: Robert, laatst ging je enigszins tekeer over spirituele aanwijzingen. Je zei dat gezien de manier waarop men ze opvreet, ze als snoepgoed moeten smaken, maar niet voor jou. Wat is er mis met aanwijzingen?

[2]A: Ik verwees naar de woorden van spirituele leraren die onmiddellijk worden begroet als "Waarheid". Iemand zal bijvoorbeeld zeggen: "Ik ben de onveranderlijke getuige van al wat is," - niet: "Ik voel me een onveranderlijke getuige," maar "Ik ben de onveranderlijke getuige" - en meteen zullen de zoekenden wijs knikken met hun hoofd alsof er geen enkele twijfel bestaat over de waarheid van die notie, en alsof alles wat de moeite waard is in het leven afhangt van de overtuiging dat men werkelijk een "onveranderlijke getuige" is in plaats van de arme, bange, onvervulde, behoeftige, gewonde, lijdende mens die men op dit moment lijkt te zijn.

[3]Werkelijk? Is dat waar? Ben "ik" werkelijk onveranderlijk, of verander ik samen met al het andere? En ben ik werkelijk een getuige? Als dat zo is, waar ben ik dan getuige van, en hoe is "mezelf" gescheiden van datgene waarvan ik getuige ben?

[4]Ik heb spirituele zoekers gezien die bij het horen van de instructie "onveranderlijke getuige" onmiddellijk een deel van hun gewone ego afsplitsten, en dan het afgesplitste deel, dat eigenlijk nog steeds gewoon ego in vermomming is, hun "getuige" noemden.

[5]Omdat die afsplitsing een schijnbaar apart gezichtspunt creëert dat "spiritueel" kan lijken, kan men jarenlang in de rol van "getuige zijn" verdwalen en steeds meer geïsoleerd raken van het gewone leven, terwijl men gelooft dat hoe uitgesprokener de afsplitsing wordt, hoe meer "vooruitgang" men boekt.

[6]De "getuigenis"-aanwijzing is slechts één voorbeeld. Naar mijn mening is het enige waar echt op gewezen moet worden de honger van de geest - niet mijn geest of jouw geest, maar de menselijke geest - naar beschrijvingen van het onuitsprekelijke, en verklaringen voor het onverklaarbare.

[7]Gezien onze genetische geschiedenis lijkt die honger naar een verklaring redelijk, en ik zeg niet dat het anders kan. Natuurlijk willen wij zoogdieren dat mysterieuze geluid in de nacht kunnen verklaren. Was dat gewoon de wind in de bomen of is er een tijger op rooftocht? Het voortbestaan van ons DNA in volgende generaties kan afhangen van de nauwkeurigheid van die vaststelling. En DNA, of we het toegeven of niet, doet veel van "mijn" denkwerk. In zekere zin is het individuele lichaam slechts een sterfelijk middel voor DNA om zichzelf onsterfelijk te maken. En de geest - niet mijn geest of jouw geest, maar de menselijke geest - is goed toegerust voor dat project.

[8]Verklaringen kunnen nuttig zijn. Ik wil bijvoorbeeld wel weten waar dat rammelende geluid in de motor van mijn auto vandaan komt. Maar die bruikbaarheid verdwijnt zodra iemand er zeker van is de waarheid te kennen - ik bedoel natuurlijk de zogenaamde "Waarheid" - over de relatie tussen hersenen en geest, over wat ikzelf echt ben, over waarom er iets is in plaats van niets, over het al dan niet bestaan van God, over wat de oorspronkelijke bron van het bewustzijn is, over wat echt is en wat slechts "schijnbaar" is, en andere dergelijke ultieme zaken. Onderwerpen als deze dwingen de verklaringsfabriek op een terrein waar, bij gebrek aan de informatie die nodig is om werkelijk iets te verklaren, de verklaringsfabriek in plaats daarvan onmiddellijk verandert in een fantasiefabriek.

[9]Dat is het gebruikelijke niveau van de aanwijzing gevende goeroe-types die ik persoonlijk of in gedrukte vorm ben tegengekomen. Zij bieden hun overtuigingen aan, vaak gebaseerd op culturele indoctrinatie, vermomd als "Waarheid." Om hun eigen redenen - de gebruikelijke: geld, macht, seks, roem, zelfrechtvaardiging - kunnen deze leraren hun inzicht in de "werkelijkheid" overdrijven en zo hun studenten opzettelijk misleiden, of ze kunnen zelf misleid zijn, of beide. In elk geval kunnen de aanwijzingen die uit deze bronnen komen diepzinnig of doordringend klinken, maar bij nader onderzoek kan men ontdekken dat ze kletspraat zijn.

[10]Sommige vragen hebben geen antwoord. Als je naar het antwoord op zo'n vraag zoekt, kun je alleen maar gewauwel verwachten, en zal je iemand vinden die het je voorschotelt.

[11]Kijk, bijvoorbeeld, naar de bloeiende non-dualiteitsindustrie. Advaita Vedanta is problematisch genoeg wanneer de originele bronnen worden onderzocht. Maar eenmaal door de ingewanden van een papegaai gepasseerd, en behendig uitgepoept als druppels "Waarheid", verliest non-dualiteit elke schijn van verwantschap met de menselijke conditie. Als non-dualiteit je aandacht trekt, lees dan tenminste de oude bronnen.

[12]Als je hoopt dat de angst, de pijn, het schuldgevoel, het verlangen en ander lijden waartoe wij mensen geneigd zijn, overwonnen kunnen worden door de verklaringen van anderen te aanvaarden of een zogenaamd pad te volgen, dan is het niet aan mij om mij daarmee te bemoeien. Je hebt het volste recht op elke troost dat je in het leven kunt vinden. Ik heb geen mijl in jouw mocassins gelopen, en het is niet mijn bedoeling om je te beroven van wat je denkt nodig te hebben om te geloven.

[13]Mijn woorden in deze gesprekken zijn zelfexpressie, geen dogma. Ik beweer niet dat deze woorden "waar" zijn, alleen dat ze in alle ernst gesproken worden. Ik heb nooit een pad gevolgd. Ik zie niet eens een pad, behalve dan mijn eigen verdwijnende voetsporen, terugkijkend door de vertekende lens van het geheugen. Ik kan in zekere zin zien wat er is gebeurd, maar ik heb geen idee wat er daarna komt. De toekomst is alles wat ik niet weet, en me niet kan voorstellen. Maar toch, als je een structuur, een pad of een bestemming hebt die voor jou werkt en gemoedsrust brengt, dan vind ik dat prima. Ik weet dat mijn ideeën niet voor iedereen zijn.

[14]Sommigen van jullie ken ik alleen als internet personae, anderen zijn bekende gezichten. Ik beantwoord al jaren elke vraag zo eerlijk en openhartig mogelijk. Ik vraag niemand om te geloven wat ik zeg. Voor mij zijn deze gesprekken een natuurlijk genoegen - een vervulling op zich, ongeacht wat iemand van mij of mijn woorden vindt.

[15]Dus wat betreft ultieme zaken van het soort waar spirituele aanwijzingen geacht worden naar te wijzen, zeg ik dat wij mensen allemaal stuurloos ronddobberen in hetzelfde schuitje - de S.S. Menselijke Beperking. Niemand kent de "Waarheid". In het beste geval kan ieder van ons slechts een beschrijving geven van onze waarnemingen, gevoelens en gedachten op dit moment. Ook al proberen we het te ontkennen, in het volgende moment kan dat allemaal veranderen. Dus waarom zouden we dan beschrijvingen van gedachten, die altijd aan verandering onderhevig zijn, "Waarheid" noemen?

[16]Een spreker kan slim, indrukwekkend en overtuigend zijn. Niettemin is die spreker - elke spreker - totaal niet geloofwaardig als het gaat om vragen als: Wie ben ik? Waarom is er iets in plaats van niets? Wat ben ik? Wat komt eerst, het bewustzijn of de hersenen? Wat gebeurt er als je sterft? Iedereen die "definitieve antwoorden" op die vragen geeft is, zeg ik, een leugenaar of ernstig misleid.

[17]En toch zie ik mensen met ware interesse in deze zaken, mensen die niet volledig gehypnotiseerd zijn door spiritualiteit, mensen die voldoende aanleg lijken te hebben om hun eigen weg te ontdekken in de kunst van het leven, nog steeds hunkeren naar het vinden van de volgende grote aanwijzing, alsof het horen van een paar woorden hen op de een of andere manier naar de "Waarheid" zou kunnen leiden.

[18]Als je je in die categorie bevindt, vraag jezelf dan het volgende af: als de aanwijzingen die je hebt gehoord werkelijk tot "Waarheid" hebben geleid, waarom ben je dan nog steeds op zoek naar de volgende aanwijzing, lees je de volgende zogenaamd "heilige" tekst, woon je de volgende satsang bij, of beoefen je weer een nieuwe discipline?

[19]Ik zou denken dat één aanwijzing alleen al genoeg zou zijn om je voorgoed af te wenden van het verwachten of wensen dat anderen je werk voor je doen. Als een aanwijzing niet op zijn minst dat kan doen, wijst zij alleen maar in de richting van nog meer verwarring.