Chapter 19


The Story I Tell Myself

Q: Robert, I found our recent discussion about self-realization and self-worth very helpful. The discovery that the narrative called “My Life,” and especially the notion of a trajectory or path heading towards some future goal, is only illusory was an eye-opener for sure. Even so, despite the “Aha!” in that moment of discovery, there still remains a sense in which that breakthrough was only intellectual, not felt in the marrow of my bones. Now, the next day, when faced with the usual ennui of life, I’m still trying to figure out my dissatisfaction, think my way through it, and find meaning in life. It seems that the complete and full discovery of one’s true nature is something that either happens or, as in my case, just hasn’t yet. What do you reckon?

A: I would not say that the story is “only illusory.” It’s more that a great deal of the story is not really my story, but a story imposed upon me: a system of values and “truths” instilled in the mind from infancy by caregivers and others in the social milieu. Through deliberate training, and also through unconscious assimilation by osmosis, I have been taught to keep telling myself that story, and to believe that the values and truths in that story are my values and truths.

If that culturally implanted narrative asserts that life must have a meaning or significance beyond just living for a time and dying like any other animal, then simply to experience seeing, feeling, and thinking in each moment while dealing with the exigencies of living as one must will seem insufficient or even ignoble. One is taught to desire something special out of life, but as that “something special” is not readily apparent except in fantasy, a search for that extraordinary something becomes part of the story one tells oneself.

Your search to find “true nature” is part of the culturally infused story which says that one’s moment-to-moment existence as an ordinary primate mammal is somehow deficient—not what we “really” are—so that one must improve upon the thoughts, and feelings of the present moment, and find out how to replace them with something “better,” something with a meaning and significance elevated beyond merely living and breathing.

But that story, the story of searching for something extraordinary—something not this—contains an implicit negative judgment of one’s present “ordinary” condition, which, compared to the fantasized life filled with meaning and significance, must seem disappointing, boring, or worse. So, what you are calling ennui is a feature of that story you tell yourself that says incessantly, “Is this all there is? This is insufficient. My thoughts and feelings are not enough.”

As long as one desires the story to be a happy story, disappointment is inevitable, because that desire cannot always be gratified. The story cannot always be a happy one unless a great deal is ignored or papered over, specifically the old age, illness, and death that await us all unless we die young. Some people try to accomplish that papering over by referring to an imagined special “egoless” condition in which happiness is the “natural state,” and one has transcended suffering. If that were true, why are they still talking about it? When actually feeling happy, one does not talk about happiness, or even notice it except perhaps as an occasional resonance.

If one imagines that others have discovered a true nature that myself has not yet been able to “realize,” a painful tension—a dilemma—arises between the degrading story I tell myself on the one hand: “I’m just a frightened, ennui-stricken lump of flesh,” and the fanciful story of “enlightenment, “self-realization,” and “deathlessness” on the other: “I am pure consciousness with no connection to body or ego.” Really? No connection at all?

Sorting out this dilemma does not require self-realization, discovering true nature, finding one’s place in the supposed “cosmic order,” or anything else, I say. Discovery takes place only right now, and no one gets to choose what to discover, or when, or how. One is powerless in this situation, regardless of what the story you were taught to tell yourself may allege. When that powerlessness comes clear, the dilemma simply dissolves. You just live as best you can while you can, and that’s the story.

If you demand that the story be more than that—demand that the story have meaning beyond the simple day-to-day living of life—feelings such as ennui are sure to arise as a kind of reaction to having interrupted the natural flow of organic existence by imposing upon it a need for meaning which it cannot provide except in fantasy.

The entire concept of self-worth is nonsense. You have, I say, as much right to be here as any other naturally occurring phenomenon: a tree, a donkey, or the Pacific Ocean. You never asked to be here, and are under no obligation to justify your existence, or to find so-called “meaning” in living and breathing. You did not create “myself,” so why would you need to judge its worth? And who can stand outside of “myself” judging it anyway?

As for self-realization, that is just another version of “Heaven.” No one who speaks of Heaven is in Heaven. So-called “self-realization” is just like that—the story of an imaginary condition to be attained somehow in the future. What other “self” can there ever be apart from that which is reading these words in this very moment?

“Myself” is what it is, and we do not know what it is. Certainly the story one has been taught to tell oneself is not it. Prior to judgments and evaluations of any stripe, and without knowing how or why, here we are. Leave the judgments out of it, and you may see that you are not separate from life or the world. All is one, if you only knew it.

Het verhaal dat ik mijzelf vertel

[1]V: Robert, ik vond onze recente discussie over zelfrealisatie en eigenwaarde erg nuttig. De ontdekking dat het verhaal dat "Mijn Leven" heet, en vooral de notie van een traject of pad dat naar een toekomstig doel leidt, slechts illusoir is, was zeker een eye-opener. En toch, ondanks de "Aha!" in dat moment van ontdekking, blijft er een gevoel waarin die doorbraak enkel intellectueel was en niet gevoeld tot in het merg van mijn botten. Nu, de volgende dag, wanneer ik geconfronteerd word met de gebruikelijke ennui, probeer ik nog steeds mijn ontevredenheid te doorgronden, mijn weg er doorheen te redeneren, en zin in het leven te vinden. Het lijkt erop dat de volledige ontdekking van iemands ware aard iets is dat ofwel gebeurt, ofwel, zoals in mijn geval, nog niet heeft plaatsgevonden. Wat denk jij daarvan?

[2]A: Ik zou niet zeggen dat het verhaal "slechts illusoir" is. Het is meer dat een groot deel van het verhaal niet echt mijn verhaal is, maar een verhaal dat mij wordt opgedrongen: een systeem van waarden en "waarheden" dat vanaf de kindertijd in de geest wordt ingeprent door verzorgers en anderen in het sociale milieu. Door opzettelijke training, en ook door onbewuste assimilatie door osmose, is mij geleerd om mezelf dat verhaal te blijven vertellen, en te geloven dat de waarden en waarheden in dat verhaal mijn waarden en waarheden zijn.

[3]Als dat cultureel geïmplanteerde verhaal stelt dat het leven een betekenis of een bedoeling moet hebben die verder gaat dan alleen maar een tijd te leven en te sterven zoals elk ander dier, dan zal het eenvoudigweg ervaren van het zien, voelen en denken op elk moment terwijl men omgaat met de eisen van het leven zoals het ieder mens betaamt, onvoldoende of zelfs onwaardig lijken. Men leert te verlangen naar iets speciaals in het leven, maar omdat dat "iets speciaals" niet voor de hand ligt, behalve in de fantasie, wordt het zoeken naar dat buitengewone iets een deel van het verhaal dat men zichzelf vertelt.

[4]Jouw zoektocht naar de "ware natuur" maakt deel uit van het cultureel geïnjecteerde verhaal dat zegt dat iemands bestaan van moment tot moment als een gewoon primaat-zoogdier op de een of andere manier gebrekkig is - niet wat we "werkelijk" zijn - zodat men de gedachten en gevoelens van het huidige moment moet verbeteren en uitzoeken hoe ze te vervangen door iets "beters", iets met een betekenis en een bedoeling dat boven leven en ademen verheven is.

[5]Maar dat verhaal, het verhaal van het zoeken naar iets buitengewoons - iets anders dan dit - bevat een impliciet negatief oordeel over iemands huidige "gewone" toestand, die, vergeleken met het gefantaseerde leven vol betekenis en waarde, teleurstellend, saai of erger moet lijken. Dus wat jij ennui noemt is een kenmerk van dat verhaal dat je jezelf vertelt en dat onophoudelijk zegt: "Is dit alles wat er is? Dit is onvoldoende. Mijn gedachten en gevoelens zijn niet genoeg."

[6]Zolang iemand verlangt dat het verhaal een gelukkig verhaal is, is teleurstelling onvermijdelijk, omdat dat verlangen niet altijd bevredigd kan worden. Het verhaal kan niet altijd een gelukkig verhaal zijn tenzij veel wordt genegeerd of bedekt, met name de ouderdom, ziekte en dood die ons allen te wachten staan tenzij we jong sterven. Sommige mensen proberen dat te verhullen door te verwijzen naar een ingebeelde speciale "egoloze" toestand waarin geluk de "natuurlijke staat" is, en men het lijden heeft overstegen. Als dat waar zou zijn, waarom hebben ze het er dan nog over? Wanneer men zich werkelijk gelukkig voelt, praat men niet over geluk, of merkt men het zelfs niet op, behalve misschien als een incidentele resonantie.

[7]Als men zich inbeeldt dat anderen een ware aard hebben ontdekt die ikzelf nog niet heb kunnen "realiseren", ontstaat er een pijnlijke spanning - een dilemma - tussen het vernederende verhaal dat ik mezelf vertel aan de ene kant: "Ik ben maar een bange, door ennui geteisterde klomp vlees," en het fantasierijke verhaal van "verlichting, "zelfrealisatie," en "doodloosheid" aan de andere kant: "Ik ben puur bewustzijn zonder verbinding met lichaam of ego." Echt? Helemaal geen verbinding?

[8]Het oplossen van dit dilemma vereist geen zelfrealisatie, het ontdekken van de ware aard, het vinden van je plaats in de veronderstelde "kosmische orde", of iets anders, zeg ik. De ontdekking vindt alleen op dit moment plaats, en niemand kan kiezen wat hij ontdekt, of wanneer, of hoe. Men is machteloos in deze situatie, ongeacht wat het verhaal, dat je geleerd hebt jezelf te vertellen, ook moge beweren. Wanneer die machteloosheid duidelijk wordt, lost het dilemma zich eenvoudigweg op. Je leeft gewoon zo goed als je kunt zolang je kunt, en dat is het verhaal.

[9]Als je eist dat het verhaal meer is dan dat - als je eist dat het verhaal een betekenis heeft die verder gaat dan het eenvoudige dagelijkse leven - dan zullen gevoelens als ennui zeker de kop opsteken als een soort reactie op het feit dat je de natuurlijke stroom van het organische bestaan hebt onderbroken door het een behoefte aan betekenis op te leggen die het niet kan verschaffen behalve in fantasie.

[10]Het hele concept van eigenwaarde is onzin. Jij hebt, zeg ik, evenveel recht om hier te zijn als ieder ander natuurlijk verschijnsel: een boom, een ezel, of de Stille Oceaan. Je hebt er nooit om gevraagd hier te zijn, en je bent niet verplicht je bestaan te rechtvaardigen, of een zogenaamde "betekenis" te vinden in leven en ademen. Je hebt "mezelf" niet geschapen, dus waarom zou je de waarde ervan moeten beoordelen? En wie kan er buiten "mezelf" staan om het te beoordelen?

[11]Wat zelfrealisatie betreft, dat is gewoon een andere versie van "de Hemel". Niemand die over de hemel spreekt is in de hemel. Zogenaamde "zelfrealisatie" is net zoiets - het verhaal van een denkbeeldige toestand die op een of andere manier in de toekomst bereikt moet worden. Welk ander "zelf" kan er ooit zijn buiten datgene dat deze woorden op dit moment leest?

[12]"Mezelf" is wat het is, en we weten niet wat het is. Een ding is zeker: het verhaal dat men zichzelf heeft leren vertellen is niet het zelf. Voorafgaand aan oordelen en evaluaties van welke aard dan ook, en zonder te weten hoe of waarom, zijn we hier. Laat de oordelen erbuiten, en je zult zien dat je niet gescheiden bent van het leven of de wereld. Alles is één, mocht je het nog niet weten.