Chapter 17


Scared To Be Honest

Q: Hello, Robert. I am scared to be honest with myself in regards to God and religion. I’m working on that. I know it’s important to let that fear go, but how?

A: All of us have been taught things by our parents and other authority figures before we reached the age of reason—before we could subject those ideas to any critical examination—so that those ideas were etched into our brains immediately and without ever being doubted or called into question.

Those ideas are part of our parental imagoes. Imago is a term in psychology for images of mommy and daddy which are introjected. Research those words if you want to go more deeply into it.

These imagoes feel to us as if they were part of our essential selves. Unless we are able find our own authenticity and freedom apart from inherited belief systems, which many humans never arrive at finding, we rely upon the imagoes for a sense of security. That is why it can feel so frightening to have introjected beliefs called into question, even by one’s own logical aspect.

The belief that God is my “heavenly father” who “hears my prayers and cares for me” is an extension of, or a projection of, my actual father’s imago — the image in my mind of my actual daddy — which may explain why otherwise intelligent people often seem so childish on this one subject.

As for your own honesty, there is no hurry to any of this. Things happen in their own time, and when the fruit is ripe it will fall from the tree on its own. Allow your understanding to unfold organically without, insofar as possible, clinging to anything—and this includes clinging to the idea of “awakening” or becoming “enlightened.”

“Awake” and “enlightened” are just more ideas, but prior to any ideas at all, life unfolds as it must. Enjoy it for what it is while you are part of it.

Q: U.G. Krishnamurti said, “The fact is that we don’t want to be free. What is responsible for our problems is the fear of losing what we have and what we know.” Thank you, Robert‬, for explaining why this is so.

A: You are most welcome. Freedom is here right now. It is only our clinging to lies — and most of us know in our hearts that they are lies — that prevents us from seeing that. When I say freedom, I mean psychological freedom. Physical freedoms such as freedom from hunger and thirst, or freedom from incarceration, are, of course, a different matter.

Q2: Freedom is knowing who and what one is.

A: I don’t know who I am. We all have certain thoughts and feelings that we may believe are somehow qualitatively different from ordinary thoughts and feelings, but it is quite a stretch, by my lights, to call such thoughts and feelings, “knowing.”

As I see this, mind is conditioned by everything ever seen, heard, or otherwise experienced, as well as congenital tendencies encoded in DNA. Part of that conditioning is having heard about “enlightenment” and “transcendence,” along with a desire, most likely inborn, for mastery of one’s environment and explanations for events. Picture, for example, a prehistoric primate hearing a noise in the night and needing for survival to know what made that sound.

Does one ever really know what “I” am? Probably not, I say. One may be driven by the desire, installed perhaps by dogma, to find a kind of “myself” that is not bound by space and time, but in my view, such a self has roots in idealism, not facts.

To me, it seems factually undeniable that we human beings are a species in the animal kingdom, and as such are limited in what we ever can know. Based on your assertion about freedom, I feel fairly sure that you will not agree with this at all, but that’s fine. That’s just how things appear to me. I don’t claim to be “right.”

As for the liberation which so many seem to be seeking, and which they imagine will be obtained by finding who or what “I am,” that came to me long ago, and it did not, and still does not, involve knowing “who I am.” Quite the opposite, as I am saying here.

Q2: OK. I can see what you are saying. Here it is seen not as directly knowing that I am that, but more like being unable to see a line between me and other.

A: Yes, I can agree with you there.

Q2: The freedom here is experienced merely as the complete end of the search for personal relevance. There is a profound peace in simply knowing that nothingcan be known.

A: Good. I like Rilke on this:

“Be patient toward all that is unsolved in your heart and try to love the questions themselves, like locked rooms and like books that are now written in a very foreign tongue. Do not now seek the answers, which cannot be given you because you would not be able to live them. And the point is, to live everything. Live the questions now. Perhaps you will then gradually, without noticing it, live along some distant day into the answer.”

Q2: Robert, I think working backwards by self-inquiry helps. Who or which energy is illuminating all these thoughts and contemplations? It is that allpervading energy pulsating in everybody, in all nature, that is gnawing in our heads as I, I, I, my, my, my? That Thou Art. Just think this over until thoughts drop and the energy remains.

A: Hi. I am not sure what you mean by “helps.”

Q2: I mean clears confusions.

A: Oh. Did you think I was confused?

Q2: You may not be confused, but still a nagging feeling may exist that the search is not complete.

A: You may be searching. I am not. Not for anything. If you like to focus your intention upon searching for something and finding it, you certainly have that right. I don’t see things that way.

For me, each moment is complete in and of itself. Each moment of awareness is what it is, cannot be any different, and is entirely fleeting. One either enjoys the moment for what it is, knowing that it has no permanence whatsoever — including whatever thoughts and feelings may obtain in that moment—or one fails to enjoy it for what it is.

One may be missing out on this unique moment because one’s attention is focused elsewhere, focused upon some imagined future when my “search is complete,” when finally I understand everything, when at last my suffering ends, or when I am “one with God.” Such a focus upon imagined perfection is what I call “fantasy.” I mention this because in your words I hear some of that. I have no interest in that kind of fantasy.

As far as your search being “complete,” I have no idea at all what that would mean.

There are some Rilke fans on board here, and as I am one too, let me quote him again:

“Let everything happen to you
Beauty and terror
Just keep going
No feeling is final”

Q2: Very nice thoughts, Robert. All my respects for them. By the word “search” I did not mean abandoning the moment at hand and looking for something else. As you yourself have mentioned, I meant enjoying the moment with the realization of its impermanence and yet the recognition of a permanence that is allowing the impermanence to play on it. The “foundation” that is allowing the building to raise over it. The cinema over the screen attracts everybody and entertains everybody, but seldom do we realize the support of a screen behind that that has accorded space for the play of the cinema or the projection of it.

A: With all due respect, your analogy of the cinema is an update of an old concept from the Vedas that considers the world we know to be only mithya (illusion) whereas only Brahman, the supposed “supreme being,” is satya (truth). Many people take that for gospel. I do not.

The movie screen analogy could be useful, maybe, to someone who is completely hypnotized by the material world. Or, that analogy might be employed to point out that we only experience what we experience due to the awareness upon which or within which all of our knowing arises. In my short period as a “spiritual teacher” — now, thankfully, seen only in the rear-view mirror — I used it in that second way.

But when taken too far, that analogy leads to all kinds of trouble, such as imagining that the material world is not “real,” as so many Hindus like to believe, and so many foolish Westerners try to convince themselves. And one has no way of knowing that awareness is a permanent “foundation” either. What you are calling “awareness” might be as temporary and transitory as anything else for all you really know.

I wonder if you have ever had a moment in which you knew absolutely nothing. No god, no “I Am,” no “enlightenment,” no guru, no path, no treasure hunt which becomes “complete” when you find the pot of gold at the end of the rainbow—none of it.

I mean a moment in which you had no idea whatsoever of who or what you are, what anything means, what the point of life is or if there even is any point to it besides awakening every morning to a new day.

A propos, I have always liked this by George Carlin:

“I want to live my next life backwards.
“You start out dead and get that out of the way.
“Then you wake up in a nursing home feeling better every day.
“Then you get kicked out for being too healthy.
“Enjoy your retirement and collect your pension.
“Then when you start work, you get a gold watch on your first day
“You work 40 years until you’re too young to work.
“You get ready for high school: drink alcohol, party, and you’re generally promiscuous.
“Then you go to primary school, you become a kid, you play, and you have no responsibilities.
“Then you become a baby, and then…
“You spend your last 9 months floating peacefully in luxury, in spa-like conditions — central heating, room service on tap, and then…
“You finish off as an orgasm.
“I rest my case.”

Bang om eerlijk te zijn

[1]V: Hallo, Robert. Ik ben bang om eerlijk tegen mezelf te zijn met betrekking tot God en religie. Ik werk eraan. Ik weet dat het belangrijk is om die angst los te laten, maar hoe?

[2]A: We hebben allemaal dingen van onze ouders en andere gezagsdragers geleerd voordat we de jaren des onderscheids hadden bereikt - voordat we die ideeën aan een kritisch onderzoek konden onderwerpen - zodat die ideeën onmiddellijk in onze hersenen werden gegrift, zonder dat we er ooit aan hebben getwijfeld of vraagtekens bij hebben gezet.

[3]Die ideeën maken deel uit van onze ouderlijke imago's. Imago is een term in de psychologie voor beelden van mama en papa die geintrojecteerd zijn. Onderzoek die woorden als je er dieper op in wilt gaan.

[4]Deze imago's voelen voor ons aan alsof ze deel uitmaken van ons essentiële zelf. Tenzij we in staat zijn onze eigen authenticiteit en vrijheid te vinden los van geërfde geloofssystemen, wat veel mensen nooit zullen vinden, vertrouwen we op de imago's voor een gevoel van veiligheid. Daarom kan het zo beangstigend aanvoelen wanneer ingebakken overtuigingen in twijfel worden getrokken, zelfs door ons eigen logische aspect.

[5]Het geloof dat God mijn "hemelse vader" is die "naar mijn gebeden luistert en voor mij zorgt" is een uitbreiding van, of een projectie van, het imago van mijn feitelijke papa - het beeld in mijn geest van mijn feitelijke vader - wat misschien verklaart waarom anders intelligente mensen vaak zo kinderachtig lijken over dit ene onderwerp.

[6]Wat jouw eigen eerlijkheid betreft, hier is geen haast bij. Dingen gebeuren in hun eigen tijd, en als het fruit rijp is zal het vanzelf van de boom vallen. Laat je begrip zich organisch ontvouwen zonder je, voor zover mogelijk, ergens aan vast te klampen - en dit omvat ook het vastklampen aan het idee van "ontwaken" of "verlicht" worden.

[7]"Ontwaakt" en "verlicht" zijn slechts meer ideeën, maar voordat er ook maar enig idee bestaat, ontvouwt het leven zich zoals het zich moet ontvouwen. Geniet ervan voor wat het is zolang je er deel van uitmaakt.

[8]V: U.G. Krishnamurti zei: "Het feit is dat we niet vrij willen zijn. Wat verantwoordelijk is voor onze problemen is de angst om te verliezen wat we hebben en wat we weten." Dank je, Robert, dat je uitlegt waarom dit zo is.

[9]A: Graag gedaan. Vrijheid bestaat hier op dit moment. Het is alleen ons vasthouden aan leugens - en de meesten van ons weten in ons hart best wel dat het leugens zijn - dat ons ervan weerhoudt dat te zien. Als ik vrijheid zeg, bedoel ik psychologische vrijheid. Fysieke vrijheden, zoals vrij zijn van honger en dorst, of vrij zijn van opsluiting, zijn natuurlijk een andere zaak.

[10]V2: Vrijheid is weten wie en wat je bent.

[11]A: Ik weet niet wie ik ben. We hebben allemaal bepaalde gedachten en gevoelens waarvan we kunnen geloven dat ze op de een of andere manier kwalitatief verschillen van gewone gedachten en gevoelens, maar het is nogal vergezocht, naar mijn mening, om zulke gedachten en gevoelens, "weten" te noemen.

[12]Zoals ik het zie, is de geest geconditioneerd door alles wat ooit gezien, gehoord of anderszins ervaren is, en door aangeboren neigingen die in het DNA gecodeerd zijn. Een deel van die conditionering bestaat uit het hebben gehoord van "verlichting" en "transcendentie", samen met een, waarschijnlijk aangeboren, verlangen naar beheersing van de eigen omgeving en verklaringen voor gebeurtenissen. Stel je bijvoorbeeld een prehistorische primaat voor die 's nachts een geluid hoort en om te overleven moet weten wat dat geluid maakte.

[13]Weet iemand ooit echt wat "ik" ben? Waarschijnlijk niet, zeg ik. Men kan gedreven worden door het verlangen, misschien ingegeven door dogma's, om een soort "ik" te vinden dat niet gebonden is aan ruimte en tijd, maar naar mijn mening heeft zo'n "ik" wortels in idealisme, niet in feiten.

[14]Voor mij lijkt het feitelijk onbetwistbaar dat wij mensen een soort zijn in het dierenrijk, en als zodanig beperkt zijn in wat we ooit kunnen weten. Op basis van jouw bewering over vrijheid ben ik er vrij zeker van dat jij het hier helemaal niet mee eens zult zijn, maar dat is prima. Dat is gewoon hoe de dingen op mij overkomen. Ik beweer niet dat ik "gelijk" heb.

[15]Wat de bevrijding betreft die zovelen schijnen te zoeken, en waarvan zij zich inbeelden die te verkrijgen door te ontdekken wie of wat "ik ben": ik heb lang geleden ingezien dat het niets te maken heeft met te weten "wie ik ben". Integendeel, zou ik zeggen.

[16]V2: OK. Ik begrijp wat je bedoelt. Hier wordt het niet gezien als een direct weten dat ik dat ben, maar meer als het niet in staat zijn om een grens te zien tussen mij en de ander.

[17]A: Ja, daar kan ik het mee eens zijn.

[18]V2: De vrijheid hier wordt louter ervaren als het volledige einde van het zoeken naar persoonlijke relevantie. Er is een diepe vrede door eenvoudig te weten dat niets gekend kan worden.

[19]A: Goed. Ik hou van wat Rilke hierover zegt:

[20]"Wees geduldig met alles wat onopgelost is in je hart en probeer de vragen zelf lief te hebben, als gesloten kamers en als boeken die nu in een heel vreemde taal zijn geschreven. Zoek nu niet naar de antwoorden, die je niet gegeven kunnen worden omdat je niet in staat zou zijn ze te doorleven. En het punt is, om alles te doorleven. Doorleef de vragen nu. Misschien zul je dan geleidelijk, zonder het te merken, ooit het antwoord ervaren."

[21]V2: Robert, ik denk dat achterwaarts werken door zelfonderzoek helpt. Wie of welke energie verlicht al deze gedachten en overpeinzingen? Is het die alles doordringende energie die pulseert in iedereen, in de hele natuur, die in ons hoofd knaagt als Ik, Ik, Ik, mijn, mijn, mijn? Dat Zijt Gij. Denk hier maar eens over na tot de gedachten wegvallen en de energie overblijft.

[22]A: Hallo. Ik weet niet zeker wat je bedoelt met "helpt".

[23]V2: Ik bedoel: het ruimt verwarringen op.

[24]A: Oh. Dacht je dat ik in de war was?

[25]V2: Het kan zijn dat je niet in de war bent, maar toch kan er een knagend gevoel zijn dat de zoektocht niet voltooid is.

[26]A: Jij mag dan aan het zoeken zijn. Ik niet. Nergens naar. Als je je intentie wilt richten op het zoeken naar iets en het vinden ervan, heb je zeker dat recht. Maar ik zie de dingen niet op die manier.

[27]Voor mij is elk moment compleet zoals het is. Elk moment van bewustzijn is wat het is, kan niet anders zijn, en is volkomen vluchtig. Ofwel geniet men van het moment voor wat het is, wetende dat het geen enkele blijvende waarde heeft - met inbegrip van de gedachten en gevoelens die men op dat moment heeft - ofwel geniet men er niet van.

[28]Het kan zijn dat je dit unieke moment mist omdat je aandacht ergens anders op gericht is, op een ingebeelde toekomst wanneer mijn "zoektocht voltooid is", wanneer ik eindelijk alles begrijp, wanneer eindelijk mijn lijden is opgehouden, of wanneer ik "één ben met God". Zo'n focus op ingebeelde perfectie noem ik "fantasie". Ik zeg dit omdat ik in je woorden daar iets van terug hoor. Ik heb geen interesse in dat soort fantasie.

[29]Wat betreft je zoektocht die "compleet" is, ik heb geen idee wat dat zou betekenen.

[30]Er zijn hier enkele fans van Rilke, en aangezien ik er ook een ben, zal ik hem nog eens citeren:

[31]"Laat alles je overkomen
Schoonheid en verschrikking
Gewoon doorgaan
Geen enkel gevoel is definitief"

[32]V2: Heel mooie gedachten, Robert. Alle respect daarvoor. Met het woord "zoeken" bedoelde ik niet het moment in de steek te laten en op zoek te gaan naar iets anders. Zoals je zelf al aangaf, bedoelde ik het genieten van het moment met het besef van de vergankelijkheid daarvan en tegelijkertijd het erkennen van een permanentie die de vergankelijkheid toelaat er op in te spelen. Het "fundament" dat toelaat dat het gebouw blijft staan. De bioscoop voor het scherm trekt iedereen aan en vermaakt iedereen, maar zelden beseffen we de ondersteuning van het scherm dat ruimte biedt aan het spel van de bioscoop of de projectie ervan.

[33]Met alle respect, maar je analogie van de bioscoop is een bewerking van een oud concept uit de Veda's dat de wereld die wij kennen slechts als mithya (illusie) beschouwt terwijl alleen Brahman, het veronderstelde "opperwezen", satya (waarheid) is. Veel mensen nemen dat voor waar aan. Ik niet.

[34]De filmscherm-analogie kan wellicht nuttig zijn voor iemand die volledig gehypnotiseerd is door de materiële wereld. Of, die analogie zou gebruikt kunnen worden om erop te wijzen dat we alleen ervaren wat we ervaren dankzij het bewustzijn waarop of waarin al ons weten ontstaat. In mijn korte periode als "spiritueel leraar" - nu gelukkig alleen nog te zien in de achteruitkijkspiegel - gebruikte ik het op die tweede manier.

[35]Maar als die analogie te ver wordt doorgetrokken, leidt ze tot allerlei problemen, zoals het zich voorstellen dat de materiële wereld niet "echt" is, zoals zoveel Hindoes graag geloven, en zoals zoveel dwaze westerlingen zichzelf proberen te overtuigen. En men kan ook op geen enkele manier weten of bewustzijn wel een permanent "fundament" is. Wat je "bewustzijn" noemt, kan net zo tijdelijk en vergankelijk zijn als al het andere, voor zover je dat werkelijk kan weten.

[36]Ik vraag me af of je ooit een moment hebt gehad waarop je absoluut niets wist. Geen god, geen "Ik Ben", geen "verlichting", geen goeroe, geen pad, geen schattenjacht die "compleet" is als je de pot met goud vindt aan het eind van de regenboog - niets van dat alles.

[37]Ik bedoel een moment waarop je geen enkel idee had van wie of wat je bent, wat wat dan ook betekent, wat de zin van het leven is of dat er zelfs maar betekenis is behalve elke morgen wakker worden met een nieuwe dag.

[38]A propos, ik heb het volgende altijd mooi gevonden van George Carlin:

[39][Deeple]"Ik wil mijn volgende leven achterstevoren leven.
"Je begint dood en dan heb je dat achter de rug.
"Dan word je wakker in een verpleeghuis en voel je je elke dag beter.
"Dan word je eruit geschopt omdat je te gezond bent.
"Je geniet van je pensionering en ontvangt je pensioen.
"Dan als je begint te werken, krijg je een gouden horloge op je eerste dag
"Je werkt 40 jaar tot je te jong bent om te werken.
"Je maakt je klaar voor de middelbare school: alcohol drinken, feesten, en je bent over het algemeen promiscue.
"Dan ga je naar de lagere school, je wordt een kind, je speelt, en je hebt geen verantwoordelijkheden.
"Dan word je een baby, en dan...
"Je brengt je laatste 9 maanden door, zwevend in luxe, in kuuroord-achtige omstandigheden - centrale verwarming, roomservice van de tap, en dan...
"Eindig je als een orgasme.
"Of wat dacht je?"